Przemków na jeden dzień. Od domów przy placu Wolności po dawną hutę i park książąt

Kto wjeżdża do Przemkowa od strony Polkowic, ma za sobą 25 kilometrów lasu i pól, a przed sobą miasteczko, które przez trzynaście powojennych lat nie było miastem. Prawa miejskie Przemków dostał w 1280 roku, stracił je po wojnie i odzyskał 1 stycznia 1959 roku. Dziś mieszka tu 5 608 osób (GUS, 1 stycznia 2023), a cała gmina leży w granicach Przemkowskiego Parku Krajobrazowego i jego otuliny.

Poniżej plan na jeden dzień: od centrum, przez dawną dzielnicę hutniczą, do parku po książętach.

Zacznij od placu Wolności

Domy przy placu Wolności pod numerami 2, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 16 i 24 są w wojewódzkim rejestrze zabytków, wszystkie z przełomu XVIII i XIX wieku. W rejestrze stoi też całe miasto z osiedlem robotniczym przy dawnej odlewni żeliwa, z datami od 1305 roku do XIX wieku. To rzadki przypadek w regionie: chroniony jest układ ulic, a nie tylko pojedyncze budynki.

Z placu blisko jest na ulicę Głogowską, gdzie w rejestrze są kolejne domy (numery 1, 4 do 8, 14, 38 i 50), i na Ratuszową. Pod numerem 6 stoi plebania z datami 1680 i 1804.

Zajrzyj na plac Kościelny

Przy placu Kościelnym zachowała się dawna szkoła ewangelicka z 1747 roku, przebudowana w 1821. Obok stoi pastorówka z tego samego 1747 roku, dziś plebania prawosławna. To najstarszy zachowany dom mieszkalny w Przemkowie.

Trzy świątynie centrum to kościół Wniebowzięcia NMP, cerkiew prawosławna w dawnym kościele ewangelickim i cerkiew greckokatolicka z lat 1996-2003. Więcej o nich: kościół Wniebowzięcia NMP w Przemkowie i cerkwie w Przemkowie.

Przejdź do Dużej Huty

Nazwy osiedli mówią same za siebie: Duża Huta i Mała Huta. W 1794 roku ruszyła tu huta żelaza, a w 1870 powstała Henriettenhuette, od której zaczęło się przemysłowe oblicze Przemkowa. Dworzec Przemków-Odlewnia z końca XIX wieku jest w rejestrze zabytków, podobnie jak dworzec Przemków Miasto przy ulicy Dworcowej z lat 1910-1915. Trasę po śladach huty opisuje spacer śladem przemkowskiego żeliwa.

Zostaw czas na park

Park po dawnym zamku zajmuje 145 hektarów. Samego zamku nie ma od lat powojennych, zostały oficyny i dwie rzeźby lwów przy bramie. Od 1853 roku majątek należał do rodu Szlezwik-Holsztyn-Sonderburg-Augustenburg, z którego wywodziła się cesarzowa Augusta Wiktoria, żona Wilhelma II. Za parkiem zaczynają się lasy, stawy i wydmy parku krajobrazowego. Dzieje rezydencji zbiera wpis zamek w Przemkowie, czyli Primkenau.

Kup pierniki

Miodowe pierniczki z Przemkowa trafiły na ministerialną listę produktów tradycyjnych 25 sierpnia 2011 roku. Wzmianki o tym, że miasto słynie z wypieku pierników, pochodzą z XIX wieku; pastor Paul Jentsch wspomina je w historii Przemkowa wydanej w 1891 roku. O smaku decyduje miód z przemkowskich pasiek, wrzosowy albo gryczany, a lukrowane wzory robi się ręcznie. Miód ma w Przemkowie własne święto, o którym pisaliśmy przy okazji Święta Miodu i Wina.

Dojazd

Samochodem: 25 km z Polkowic, około 30 km z Głogowa. Pociągiem na razie nie: ostatni skład pasażerski odjechał w 1991 roku. W lipcu 2025 roku województwo podpisało umowę na odbudowę ponad 18 km linii nr 303 z Chocianowa do Przemkowa Odlewni. Wykonawca ma 24 miesiące, więc pociągi mają wrócić w 2027 roku, z prędkością do 70 km/h.

Krótko o historii

• 1280: prawa miejskie, najprawdopodobniej z nadania księcia Przemka.
• 1305: miasto w księdze uposażeń biskupstwa wrocławskiego jako civitas Prymenaw.
• 9 lutego 1945: miasto opuszcza księżna Dorota Maria, ostatnia z rodu Szlezwik-Holsztyn-Sonderburg-Augustenburg; następnego dnia wkracza Armia Czerwona.
• 23 maja 1945: pierwszym powojennym burmistrzem zostaje Franciszek Połomski z Leszna.
• 1 stycznia 1959: przywrócenie praw miejskich.
• 1975-1998: Przemków w województwie legnickim.

Wiek Przemkowa wobec innych miast regionu porównaliśmy w zestawieniu ile lat mają miasta Zagłębia Miedziowego. Sąsiednie Polkowice są 25 km na wschód.