Spacer śladem przemkowskiego żeliwa, od Dużej Huty do dworca Przemków-Odlewnia

Nazwy osiedli Przemkowa brzmią jak z podręcznika hutnictwa: Duża Huta, Mała Huta, ulica Wielkie Piece. Nie ma w tym przesady: przed I wojną światową tutejsze zakłady hutnicze zatrudniały około 1100 osób.

Spacer prowadzi od najstarszego miejsca do dworca.

Młynów

Najstarsza huta żelaza w Przemkowie działała na terenie dzisiejszego osiedla Młynów od XVII wieku i zakończyła pracę przed 1807 rokiem. Nic z niej nie zostało, ale od niej zaczyna się ta historia.

Duża Huta

W 1794 roku, trzy lata po tym, jak dobra przemkowskie przeszły na rodzinę von Bibran, ruszyła huta żelaza na terenie dzisiejszej Dużej Huty. W dobrach przemkowskich działał piec hutniczy, w którym wytapiano miejscową rudę darniową.

W 1870 roku książę Fryderyk ze Szlezwika-Holsztynu postawił w miejscu starej huty nową i nazwał ją imieniem siostry: Henriettenhuette. Z tym samym okresem wiąże się początek domów bliźniaczych dla hutników, choć dokładnej daty ich budowy nie ma. W 1925 roku miejscowy przemysł hutniczy zatrudniał ponad tysiąc pracowników.

Ulica Wielkie Piece

Na terenie dawnej Henriettenhuette, pod adresem Wielkie Piece 19 na osiedlu Górczyn, stoi dziś odlewnia żeliwa. To teren przemysłowy, nie muzeum. W czasach PRL działały w Przemkowie Zakłady Metalurgiczne Przemków; fotografię hali z odlewnikami przy pracy, zrobioną w latach 1975-1979 przez Krzysztofa Raczkowiaka, ma w zbiorach Muzeum Historyczne w Lubinie.

Hohenofen, czyli dzisiejsza Huta

Obok Henriettenhuette powstał drugi zakład, Friedrich-Christianhuette. Założono go w 1896 roku (w katalogu polska-org.pl: 1895). Wokół zakładu rozrosła się dzielnica Hohenofen, dzisiejsza Huta, a ulice Szkolna i Rybna zostały zabudowane w całości. Jedenaście lat po drugiej hucie ruszyła trzecia, Dorotheenhuette. W latach 20. XX wieku zakłady zatrudniały do 1200 osób, a znaczna część wyrobów szła na eksport.

Mała Huta

W połowie lat 30. naprzeciwko dworca Przemków-Odlewnia zbudowano osiedle domków dla pracowników hut. To dzisiejsza Mała Huta. Całe miasto razem z osiedlem robotniczym przy dawnej odlewni żeliwa jest wpisane do wojewódzkiego rejestru zabytków.

Dworzec Przemków-Odlewnia

Spacer kończy się przy dworcu z 1890 roku w stylu neogotyckim, tym ze zdjęcia na górze. Jest w rejestrze zabytków razem z drugim dworcem miasta, Przemków Miasto przy ulicy Dworcowej, z lat 1910-1915. Pociągi pasażerskie nie zatrzymują się tu od 1991 roku; o ich powrocie w 2027 roku piszemy w przewodniku.

Hutnicze osiedla to jeden z przystanków w naszym przewodniku po Przemkowie. Kolejnych właścicieli dóbr przemkowskich, w tym rodzinę von Bibran i ród książąt, którzy założyli Henriettenhuette, wymienia kalendarium zamku w Przemkowie.