Ile lat mają miasta Zagłębia Miedziowego? Pierwsze wzmianki i prawa miejskie dziewięciu miast w jednej tabeli

Najstarszą wzmiankę pisaną ma Głogów, u Thietmara pod rokiem 1010, albo Lubin, jeśli przyjąć datę 936 przy Geografie Bawarskim. Najstarsze prawa miejskie ma Lubin, z 1178 roku. Najmłodszym miastem jest Chocianów, który prawa miejskie dostał na początku XVIII wieku, stracił w 1742 i odzyskał w 1894 roku (Wikipedia podaje 1895). Między nimi mieści się siedem pozostałych miast regionu, z których każde ma inną datę wzmianki i inną datę lokacji.

Kiedy każde z miast pojawia się w źródłach?

Poniższa tabela zbiera dla dziewięciu miast trzy rzeczy: pierwszą wzmiankę pisaną, rok praw miejskich i nazwę niemiecką. Wszystkie daty pochodzą z artykułów Wikipedii o poszczególnych miastach, odczytanych 11 września 2026 roku.

Miasto	Pierwsza wzmianka	Prawa miejskie	Nazwa niemiecka
Głogów	1010, Kronika Thietmara	1253, prawo magdeburskie	Glogau
Lubin	936, Geograf Bawarski (data do sprawdzenia)	1178, od Bolesława Wysokiego	Lueben (w oryginale z umlautem nad u)
Legnica	1149, dokument Bolesława Kędzierzawego	ok. 1250 prawa średzkie, 1264 magdeburskie	Liegnitz
Ścinawa	1202, wieś klasztoru w Trzebnicy	między 1248 a 1259, od Konrada I	Steinau an der Oder
Prochowice	1217, Parchovici	1280, potwierdzone 1293	Parchwitz
Polkowice	1291 jako civitas (1276 w niemieckiej Wikipedii)	przed 1272, ok. 1265, od Konrada I	Polkwitz, 1937-1945 Heerwegen
Chojnów	1272, osada Haynow	1333	Haynau
Przemków	1305, civitas Prymenaw	najpewniej 1280, od księcia Przemka	Primkenau
Chocianów	1284, Cosanow	początek XVIII wieku, utrata 1742, przywrócenie 1894	Kotzenau

Które daty są pewne, a które przybliżone?

Pewne są te z zachowanych dokumentów: 1010 u Thietmara, 1149 w dokumencie Bolesława Kędzierzawego, 1217 dla Prochowic, 1305 w księdze uposażeń biskupstwa wrocławskiego dla Przemkowa. Przybliżone są lokacje, dla których dokument się nie zachował: Polkowice "przed 1272" z rokiem 1265 podanym przez Wikipedię jako przybliżony, Przemków z lokacją datowaną przez Wikipedię na 1280 z zastrzeżeniem, Ścinawa "między 1248 a 1259". Dla Przemkowa wzmianka pisana (1305) jest późniejsza niż lokacja (1280), co pokazuje, że kolejność dat w tabeli nie zawsze odpowiada kolejności zdarzeń.

Dlaczego łatwo pomylić wzmiankę z prawami miejskimi?

Bo w skrótowych zestawieniach obie daty wyglądają tak samo. Chojnów i Przemków pokazują to najlepiej. Rok 1272 przy Chojnowie to pierwsza wzmianka o osadzie Haynow, a pełne prawa miejskie miasto dostało dopiero w 1333 roku, czyli 61 lat później. Przy Przemkowie jest odwrotnie: 1305 to pierwsza wzmianka pisana, ale lokacja przypada według Wikipedii najpewniej na 1280, bo dokument lokacyjny się nie zachował, a księga uposażeń biskupstwa opisała miasto już istniejące. Zanim powiesz, ile lat ma miasto, sprawdź, którą z dwóch dat masz przed sobą.

Co łączy te daty z Zagłębiem Miedziowym?

Nic poza geografią, i to jest sedno. Wszystkie dziewięć miast istniało na długo przed odkryciem miedzi 23 marca 1957 roku: osiem z prawami miejskimi z XII-XIV wieku, Chocianów jako osada od 1284 roku i miasto od początku XVIII wieku. Region, który dziś nazywamy Zagłębiem Miedziowym, jest starszy niż miedź o dziewięć stuleci. Jak jedno z tych miast, Polkowice, przeszło od 1 601 mieszkańców w 1939 roku do 21 505 dziś, opisuje wpis o historii Polkowic, a co działo się pod Legnicą w 1241 roku, wpis o bitwie.