Barbórka i Dzień Hutnika: co się dzieje 4 grudnia i 4 maja w Zagłębiu Miedziowym

W Zagłębiu Miedziowym są dwa dni w roku, kiedy górnicy i hutnicy zakładają mundury: 4 grudnia i 4 maja. Pierwszy należy do górników i św. Barbary, drugi do hutników i św. Floriana. Sprawdziliśmy na stronach KGHM i w Wikipedii, skąd te zwyczaje.

Skąd się wzięła Barbórka?

Od św. Barbary z Nikomedii, patronki dobrej śmierci i trudnej pracy, jak pisze Wikipedia. Strona KGHM dodaje, że według legendy Barbara była patronką ludzi narażonych na wybuchy, w tym górników. Święto przypada 4 grudnia i w KGHM jest dniem wolnym od pracy dla górników.

Tradycyjny przebieg według Wikipedii: poranna msza w kościele albo w cechowni przy figurze św. Barbary, potem przemarsz orkiestry górniczej z hymnem po osiedlach górniczych i przed domami dyrekcji, akademie, koncerty i bale dla rodzin. Wikipedia opisuje wzorzec śląski. Jak ten dzień wygląda w Lubinie, Polkowicach i Głogowie według programów KGHM z lat 2022-2025, z godzinami pobudek, mszy i akademii, opisuje wpis kiedy jest Barbórka. Osobno piszemy o tym, jak wygląda mundur górniczy, o świętej Barbarze, o górniczej karczmie piwnej i o orkiestrach górniczych KGHM.

Co to jest karczma piwna?

Spotkanie górników w dniach przed Barbórką, według stałego rytuału opisanego w Wikipedii. Uczestnicy siadają przy dwóch długich stołach, starsi jako stare strzechy i młodsi jako młode strzechy, dzielą się na tablicę lewą i prawą i rywalizują na punkty. Nad wszystkim czuwa Wysokie Prezydium, nigdy nieomylne, i kontrapunkty. Karczmę otwiera hymn górniczy, potem są pieśni, dowcipy, szpady dla zasłużonych i kary za źle skompletowany mundur: dyby albo piwo z solą.

Wikipedia zaznacza, że karczmy piwne nie mają długiej tradycji: na stałe pojawiły się w latach 80. XX wieku, a wcześniej Barbórka była uroczystością religijno-rodzinną. Odpowiednikiem dla kobiet są combry babskie, w dzisiejszej formie z lat 90. XX wieku. Strona KGHM wymienia karczmy gwareckie z udziałem zasłużonych górników i gości.

Na czym polega skok przez skórę?

Na przyjęciu adeptów do stanu górniczego. KGHM nazywa ich lisami. Wikipedia opisuje przebieg: ślubowanie, skok przez skórę trzymaną przez dwóch seniorów, uderzenie szpadą po ramieniu przez Lisa Majora i przepasanie skórą. Od tej chwili adept jest górnikiem. Według Wikipedii polscy studenci przywieźli zwyczaj z uczelni górniczej w Leoben w Austrii do Galicji; najpierw do Krakowa, a po II wojnie światowej na Śląsk. Do Leoben trafił on wcześniej z okolic Bańskiej Szczawnicy, jak pisał Franz Kirnbauer w 1960 roku; szczegóły są we wpisie o skoku przez skórę. Jak trafił do Zagłębia Miedziowego, żadne z naszych źródeł nie opisuje.

Do tego dochodzą symbole, które strona KGHM wylicza wprost: barwy czerń i zieleń, godła perlik i żelazko, militaria barda, szpada i kordelas, oraz pozdrowienie "Szczęść Boże".

Jak świętują hutnicy?

4 maja, w dniu św. Floriana. Nowicjusze noszą biały strój hutniczy z kapeluszami, składają ślubowanie i dokonują symbolicznego odlewu, korzystając ze specjalnej łyżki i przygotowanych form, jak opisuje strona KGHM. Po ślubowaniu jest spotkanie przy beczce piwa. W Dniu Hutnika odbywają się akademie, spotkania z byłymi pracownikami, biesiady piwne i bale hutnicze, a najlepsi dostają wyróżnienia. Combry babskie w hutach to spotkania tylko dla kobiet tam zatrudnionych.

W regionie hutnicy pracują w trzech miejscach: w Hucie Miedzi Legnica, Hucie Miedzi Głogów i Hucie Miedzi Cedynia.

Które jeszcze daty liczą się w Zagłębiu?

23 marca. Tego dnia w 1957 roku Jan Wyżykowski trafił na złoże i co roku w rocznicę pod jego pomnikiem w Lubinie składane są kwiaty, jak podaje strona KGHM. To data własna regionu. Kalendarz Zagłębia wygląda więc tak: 23 marca odkrycie, 4 maja hutnicy, 4 grudnia górnicy. Jak Barbórka wygląda w Polkowicach, z mszą, kwiatami na Rynku i koncertem orkiestry ZG Rudna w ratuszu, opisuje kalendarz wydarzeń Polkowic. Jeśli w Twojej kopalni albo hucie Barbórka wygląda inaczej, niż opisuje Wikipedia, napisz w komentarzu; ten wpis ma się uczyć od ludzi, którzy tam pracują.