Mundur górniczy na Barbórce i kolor pióropusza na czaku, po którym odróżnisz górnika od dyrektora

Na Barbórce w Lubinie, Polkowicach i Głogowie po kolorze pióropusza na czaku można poznać, kim jest górnik w galowym mundurze. Rozporządzenie z 29 września 2003 roku ustala to tak: czarny pióropusz noszą górnicy, biały dyrektorzy, inżynierowie i technicy górniczy, zielony generalny dyrektor górnictwa i generalni dyrektorzy górniczy, a czerwony członkowie orkiestry górniczej. Kapelmistrz ma pióropusz biało-czerwony.

Co oznaczają kolory pióropuszy?

Pióropusz jest przypięty z lewej strony czaka, a jego pióra mają 22 cm długości. Kolor zależy od grupy dystynkcyjnej, czyli od stopnia górniczego. Zielony należy więc do najwyższych stopni, a czerwony nie oznacza stopnia, tylko orkiestrę, dlatego muzyków łatwo rozpoznać w pochodzie już z daleka. Kto gra w orkiestrach Zagłębia, opisujemy przy orkiestrach górniczych KGHM.

Rozporządzenie nie podaje osobnego koloru dla pocztu sztandarowego ani dla studentów uczelni górniczych.

Jak wygląda czako?

Czako to wysoka czapka bez daszka. Według wzoru ma 12,5 cm wysokości, robi się je z tektury i obciąga czarną krepą. Z przodu ma godło górnicze haftowane złotą nicią: perlik i żelazko, czyli młot i krótki kilof.

Kurtka i stopnie na rękawach

Kurtka galowa jest z czarnej krepy i zapina się na 9 guzików z żółtego metalu. Ma czarny aksamitny kołnierz z pelerynką i ten sam znak, perlik z żelazkiem, haftowany złotą nicią. Stopień widać na rękawach, między łokciem a ramieniem: złota borta i metalowe rozetki. Kto i za co dostaje te stopnie, wyjaśniamy przy stopniach górniczych. W każdej grupie, poza generalnym dyrektorem górnictwa i generalnym honorowym dyrektorem górniczym, są trzy stopnie. Pierwszy ma trzy rozetki, drugi dwie, trzeci jedną. Generalny dyrektor górnictwa ma cztery.

Do tego dochodzą barwy, które KGHM przypomina przy każdej Barbórce: czerń i zieleń. Spółka tłumaczy, że czerń wiąże się z podziemną ciemnością, a zieleń z tęsknotą górnika za zielenią lasów i pól.

Do czego służy szpada górnicza?

Honorowa szpada górnicza ma 88 cm długości, w tym 70 cm klingi, i rękojeść z drewnianym trzonkiem. Szpadę przyznaje kierownik jednostki działającej w górnictwie. W KGHM honorowe szpady wręcza się na akademii barbórkowej. Przy rękojeści wisi kwast, który też mówi, kim jest właściciel:

1. Górnicy mają kwast zielono-czarny z zielono-czarnym paskiem.
2. Kierownictwo i dozór ruchu zakładu mają kwast zielono-czarny z paskiem biało-czerwonym.
3. Poczet sztandarowy ma kwast i pasek biało-czerwone. Chorąży nosi przez prawe ramię szarfę biało-czerwoną, a dwaj przyboczni szarfy zielono-czarne.

KGHM wymienia wśród militariów górniczych także bardę i kordelas. Pochód Lisa Majora i skok przez skórę, przy których te mundury widać najczęściej, opisujemy przy górniczej karczmie piwnej.

Skąd się wziął mundur?

Strój paradny z oznaczeniem hierarchii narodził się w XVI wieku w saskich Rudawach. Według artykułu w "Perspektywach Kultury" z 2023 roku saskie wytyczne co do tkanin i krojów pokazano publicznie w 1719 roku, na paradzie pod Dreznem z udziałem 1600 górników i hutników. Obowiązek noszenia ubioru korporacyjnego nałożyła na górników górnośląskich ordynacja górnicza z 1769 roku.

Dzisiejszy wzór stoi w polskim prawie od 2003 roku: w ustawie z 14 lutego o stopniach górniczych, honorowych szpadach i mundurach oraz w rozporządzeniu z 29 września z rysunkami każdego elementu. W Zagłębiu Miedziowym mundury w komplecie pojawiają się na akademii i w pochodzie przed 4 grudnia; godziny z ostatnich lat są we wpisie kiedy jest Barbórka.