Raudten to niemiecka nazwa Rudnej. Skąd się wzięła i ilu ludzi mieszkało w miasteczku przed 1945 rokiem

Na starej kolorowej pocztówce z napisem Raudten stoi szachulcowa kaplica z wysokim dachem, wydawcą jest miejscowa oficyna Carla Hartego. Raudten to Rudna w powiecie lubińskim, tak nazywali ją niemieccy mieszkańcy do 1945 roku. Polska nazwa nie jest jednak nowa: to ona stoi w najstarszym zapisie.

Która nazwa była pierwsza?

Polska. Miasto występuje w dokumencie z 1339 roku jako Rudna, w 1366 roku jako Rudno Nova, a forma Raudten pojawia się w zapisach z lat 1440, 1527 i 1787. W 1818 roku pisano Rauden, w latach 1830 i 1845 Raudten albo Steinau Raudten, od nazwy pobliskiej Ścinawy, a potem już tylko Raudten. Takie zestawienie podaje strona glogow.pl. Tekst o Rudnej na elubin.pl z 2012 roku ma inne lata: Rudna w 1347 i 1376 roku, Rawden w 1474 roku, Rauden w XVII wieku. Oba zestawienia zgadzają się w jednym: niemiecka forma przyszła później i wyrosła z polskiej.

Co znaczy słowo Rudna?

Badacze zgodnie wywodzą ją od rzeczownika ruda. Chodzi o darniową rudę żelaza, którą w okolicy wydobywano i przetwarzano już w pierwszych stuleciach naszej ery (rudna.pl). Niemieckie Raudten to ta sama nazwa, dopasowana do niemieckiej wymowy.

Jak duże było Raudten?

Małe. W 1905 roku mieszkało w nim 1 299 osób, w większości ewangelików; katolików było 270, Żydów dwunastu. W 1933 roku mieszkańców było 1 693, w 1939 roku 1 901. Do 1818 roku miasto było siedzibą powiatu, potem należało do powiatu ścinawskiego, a od 1932 roku do lubińskiego.

Co pokazuje pocztówka?

Ewangelicki kościół cmentarny, na pocztówce podpisany jako Friedhofskapelle. Zbudowano go w 1639 roku jako budowlę szachulcową, z trójbocznie zamkniętym prezbiterium. Sygnaturkę na dachu dostawiono w 1926 roku, a strop w środku podpierał filar w kształcie drzewa palmowego. Kaplica przetrwała wojnę i stała na cmentarzu ewangelickim w południowo-zachodniej części miasta do początku lat siedemdziesiątych XX wieku; rozebrano ją po 1972 roku, a teren cmentarza zamieniono w park (Gminny Program Opieki nad Zabytkami, 2021).

Kiedy Raudten znów stało się Rudną?

Po 1945 roku miasto dostało urzędowo polską nazwę Rudna i straciło prawa miejskie, a niemieckich mieszkańców wysiedlono. Wikipedia powołuje się przy nazwie na rozporządzenie ministrów administracji publicznej i Ziem Odzyskanych z 12 listopada 1946 roku o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości. Wśród nowych mieszkańców byli przesiedleńcy narodowości ukraińskiej i łemkowskiej, którzy przejęli dawną świątynię ewangelicką (elubin.pl).

Podobne historie nazw mają Haynau, czyli Chojnów, Polkwitz i Heerwegen, czyli Polkowice oraz Liegnitz, czyli Legnica.