Honowo, Haynau, Hajnów, Gajewicko. Jak Chojnów zmieniał nazwę przez siedem wieków

Na starych pocztówkach stoi Haynau, na tablicy dworca przez kilkanaście powojennych miesięcy stało Gajewicko, a w książce śląskiego nauczyciela z 1847 roku Hajnów. Dzisiejsza nazwa ma osiemdziesiąt lat i tłumaczy się sosną. Poniżej wszystkie nazwy Chojnowa w kolejności, w jakiej pojawiały się w dokumentach, z zaznaczeniem, co o każdej wiadomo na pewno, a co jest tylko tradycją.

Honowo

Najstarszy zapis nie brzmi ani jak Haynau, ani jak Chojnów. W spisanym po łacinie dokumencie wydanym we Wrocławiu 26 lutego 1253 roku, który sygnował książę śląski Henryk III Biały, miejscowość występuje jako Honowo. Tak przytacza to Wikipedia z powołaniem na wydawnictwa źródłowe. Dziewiętnaście lat później, w 1272 roku, kalendarium Urzędu Miejskiego notuje osadę Haynow w księstwie legnickim. Między tymi dwoma zapisami mieści się cała późniejsza dyskusja o pochodzeniu nazwy: czy jest w niej gaj, czy sosna.

Haynow, Hainau, Haynovia, Haina

Leksykon Uniwersytetu w Oldenburgu, poświęcony historii Niemców w Europie Wschodniej, zbiera formy niemieckie i łacińskie: Haynow w 1288 roku, Hainau w 1292, Haynovia w 1335, Heinovia oraz civitas Haina w 1677 roku. Śląski historyk Mikołaj Henel z Prudnika w dziele Silesiographia z 1613 roku zapisał Hainovia i Hanovia. Wszystkie te formy krążą wokół niemieckiego Hain, gaju. I tu leksykon oldenburski jest ostrożny: pisze, że "według najstarszych przekazów" nazwa wywodzi się od przedchrześcijańskiego miejsca kultu, pogańskiego gaju, który miał rosnąć w tym miejscu, i że dlatego miejska pieczęć ławnicza przedstawia wykarczowany, pozbawiony gałęzi pień dębu. Najstarszy zachowany odcisk tej pieczęci pochodzi z 1421 roku i ma napis S.SCIABINOR.CIVITATIS.HAYNAV. To jest tradycja, nie ustalenie językoznawcze, i tak ją tu zostawiamy. Druga, wielka pieczęć miasta, z odciskiem z 1333 roku, pokazuje trzy wieże i tarczę z dolnośląskim orłem; z niej wywodzi się dzisiejszy herb.

Haynan, czyli literówka w Berlinie

W 1750 roku w Berlinie ukazał się pruski dokument urzędowy wydany po polsku przez Fryderyka Wielkiego. Wśród nazw śląskich miejscowości figuruje tam Haynan. Wikipedia tłumaczy to jako literówkę zamiast Haynau. Dla tej opowieści ważne jest co innego: w połowie XVIII wieku polski tekst urzędowy nie znał dla miasta żadnej polskiej nazwy, wziął niemiecką, a i tę z błędem.

Hajnów

Polska forma pojawia się w XIX wieku, w tekstach pisanych po polsku o Śląsku. Józef Lompa w książce "Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej", wydanej w Głogówku w 1847 roku, wymienia Hajnów obok niemieckiego Hainau. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, tom trzeci z 1882 roku, notuje dwie nazwy: polską historyczną Hajnów i zgermanizowaną Haynau. Cytat pochodzi z Wikipedii, która podaje ten tom w dwóch przypisach z dwoma różnymi numerami stron. Hajnów jest po prostu spolszczeniem niemieckiego brzmienia; o gaju ani o sośnie nic nie mówi.

Gajewicko

Po 10 lutego 1945 roku, gdy miasto zajęła Armia Czerwona, a w czerwcu przejęła je polska administracja, trzeba było je jakoś nazwać. Przez krótki czas używano nazwy Gajewicko. Potwierdzają to dwa niezależne od siebie źródła: Wikipedia i leksykon oldenburski, który w nagłówku hasła zapisuje "poln. Chojnów (1945-1946 Gajewicko)". Nazwę nosiła też stacja kolejowa: najpierw Haynau, w 1945 roku Gajewicko, potem Chojnów. Gajewicko brzmi jak polski odpowiednik niemieckiego Hain, gaju; kto je wymyślił, szedł za gajową etymologią.

Chojnów

W 1946 roku przyjęto, jak pisze Wikipedia, "historycznie bardziej uzasadnioną staropolską postać Hajnów czyli Chojnów". Strona Urzędu Miejskiego tłumaczy dzisiejszą nazwę inaczej niż Gajewicko: wywodzi ją od terenów porośniętych choiną, gatunkiem sosny, i zaznacza, że to przypuszczenie. Mamy więc dwie etymologie w jednym mieście. Gaj jest w niemieckim Hain i w pieczęci z pniem dębu, sosna w powojennym Chojnowie. Która jest prawdziwa, nie rozstrzygniemy; leksykon oldenburski przy gaju pisze o tradycji, urząd przy sośnie o przypuszczeniu. Samo zarządzenie z 1946 roku, które nadawało nazwy miejscowościom Ziem Odzyskanych, czeka na odczyt w Monitorze Polskim; wpis uzupełnimy, gdy do niego dotrzemy.

Co zostało z Haynau

Herb miasta, jak przypomina Wikipedia, przedstawia w błękitnej tarczy wieżę z trzema srebrnymi basztami o czerwonych dachach, ze srebrnym księżycem i złotym słońcem nad nimi oraz dolnośląskim orłem w bramie. Budowla nawiązuje do zamku książęcego z pierwszej pieczęci miasta z końca XIII wieku. Chojnów nigdy nie miał przywileju herbowego, czyli dokumentu ustalającego postać i barwy znaku. Flaga to dwa poziome pasy, biały nad błękitnym, z herbem w górnym rogu; od 2009 roku miasto używa też logo z sylwetką zachodniej ściany kościoła farnego. Historię samego miasta, od pierwszej wzmianki do dziś, opowiadamy w osobnym wpisie o sześciu pożarach Chojnowa. Podobną drogę przeszła nazwa sąsiedniej Legnicy, którą rozbieramy we wpisie dlaczego Legnica nie nazywa się Lignica.