Nielubia nie wzięła nazwy od niechęci. Językoznawcy widzą w niej staropolskie imię Nielub

Nazwa brzmi jak zdanie o niechęci, ale z czasownikiem nie lubić nie ma nic wspólnego. Językoznawczyni Halszka Górny z Instytutu Języka Polskiego PAN wywodzi Nielubię od dawnej nazwy osobowej Nielub z przyrostkiem dzierżawczym -ja. Nielubia to więc pierwotnie wieś należąca do Nieluba.

Imię, którego nikt nie zapisał

Imię Nielub składa się z przeczenia nie- i członu -lub, tego samego, który siedzi w Lubomirze czy Luboradzie. W artykule z 2019 roku (Słowo. Studia językoznawcze, nr 10) Górny stawia je w małej grupie imion z przeczeniem, obok Niemila. Przy Nielubie stawia gwiazdkę: takiego imienia nie zanotował żaden dokument, językoznawcy odtworzyli je z nazwy wsi. Przyrostek -j albo -ja tworzył nazwy dzierżawcze w całej Słowiańszczyźnie, a najwięcej takich nazw powstało do końca XIII wieku.

To jedno opracowanie; drugiego, które tłumaczyłoby nazwę inaczej, nie znaleźliśmy.

Trzy daty pierwszego zapisu

Najstarsze formy podają trzy źródła i każde inną datą. Wikipedia pisze o 1295 roku i formie Nelub w łacińskiej księdze uposażeń biskupstwa wrocławskiego (Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis). Gmina Żukowice podaje 1305 rok, Nelub, a dalej 1323 (Nyloube) i 1352 (Neluba). Górny pisze ostrożnie: Nielub około 1300 roku, Neluba w 1334.

Rozbieżność może być mniejsza, niż wygląda: księgę spisywano w latach 1295-1305, a autorzy mogą podawać początek, środek albo koniec tego okresu.

Nilbau i powrót do Nielubi

Po niemiecku wieś nazywała się Nilbau. Pod tą nazwą działał też przystanek kolejowy, otwarty w 1884 roku; dziś pociągi pasażerskie w Nielubi nie stają. Po 1945 roku nazwę przywrócono w polskim brzmieniu, jak w innych miejscowościach regionu, o czym więcej przy dawnej nazwie Głogowa.

Kościół wzmiankowany w 1323 roku

Kościół św. Michała Archanioła poznamy po murach z kamienia polnego. W dokumentach pojawia się w 1323 roku. Wieżę i wschodni szczyt dobudowano z cegły, z ciemniejszą zendrówką układaną w romby; szczyt prezbiterium zdobią blendy i sterczyny. W czasie reformacji kościół przejęli protestanci, w 1654 roku wrócił do katolików, a w latach 1711 i 1756 go odnawiano. Wystrój wnętrza jest późnobarokowy, z XVIII wieku.

Kościół jest w rejestrze zabytków od 15 marca 1961 roku. Drugi kościół we wsi, dawny ewangelicki z 1864 roku, dziś pod wezwaniem Matki Boskiej Częstochowskiej, trafił do rejestru w 2014.

Nielubia leży w gminie Żukowice, która na koniec 2025 roku miała 3 349 mieszkańców według GUS. Samo sołectwo gmina opisuje jako jedno z największych, z około sześciuset mieszkańcami. Na terenie tej samej gminy, w Żukowicach, stoi Huta Miedzi Głogów.