Kotla od 1678 roku była miejscowością targową z trzema jarmarkami. Kalendarium wsi od 1318 roku

Kotla dała nazwę gminie w powiecie głogowskim. Od 1678 roku miała status, którego w okolicy nie miała prawie żadna wieś: była miejscowością targową. Poniżej jej dzieje rok po roku, z tymi datami, które podaje gmina i rejestr zabytków.

1318

Pierwsza wzmianka mówi już o kościele parafialnym we wsi zapisanej jako Codla. Regularną wsią Kotla była co najmniej od XIII wieku. Co do nazwy badacze są raczej zgodni: pochodzi od słowiańskiego słowa kocioł i ma związek z ukształtowaniem terenu pierwotnego siedliska, w okolicy późniejszego kościoła św. Marcina.

Około 1390

Pierwszy znany właściciel, Hannos von Rokewycz, dzieli majątek między dwóch synów. Dawniej wieś dzieliła się na dwie części: Kotlę Górną na wschodzie (Ober-Kuttlau) i Dolną na zachodzie (Nieder-Kuttlau). Forma Kuttlau przyjmie się na dobre w XVIII wieku i przetrwa do 1945 roku.

1678

Nowy właściciel, baron von Neydinger, dostaje cesarski przywilej na trzy jarmarki. Kotla staje się miejscowością targową, po niemiecku Marktflecken. W Głogowskiem taki status miały tylko dwie wsie: Kotla i Gaworzyce.

Koniec XVII wieku

Johann von Muellenau zaczyna budowę pałacu na wysokiej skarpie, a kończy ją jego syn Ferdinand. Budynek ma trzy kondygnacje, plan prostokąta i mały wewnętrzny dziedziniec; od północy wchodzi się przez barokowy portal z kartuszem. Rejestr zabytków datuje pałac na drugą połowę XVII wieku z przebudową w XIX (wpis z 10 września 1960 roku).

1756

Kotla ma 890 mieszkańców. Sto lat później jest ich 1675. Pod koniec XVIII wieku we wsi kręci się siedem wiatraków.

1825

Powstaje kościół ewangelicki i szkoła, a obok cmentarz dla obu wyznań. W XIX wieku wieś żyje z gorzelni, browaru i cegielni. Z tamtego folwarku zostało sporo: oficyny, obory, spichrz z wozownią, gorzelnia, warsztat, kotłownia i lodownia są od 2001 roku w rejestrze zabytków jako jeden zespół.

1913

Przez Kotlę przechodzi nowa linia kolejowa z Głogowa do Sławy i Kolska. Dyliżans z Głogowa do Sławy jedzie ostatni raz w 1919 roku.

16 maja 1945

Przyjeżdża pierwsza grupa polskich osadników, 56 rodzin.

Dziś

Gmina Kotla ma 12 sołectw i na koniec 2025 roku liczyła 4 396 mieszkańców (GUS). Sąsiednie wsie mają własne daty: Grochowice zapisano około 1295 roku w księdze uposażeń biskupstwa wrocławskiego, a w 1937 roku naziści zmienili im nazwę na Heidegrund; w 2020 roku gmina opisywała tamtejszą Stachuriadę, imprezę muzyczno-poetycką zainspirowaną pobytem Edwarda Stachury. W Sobczycach już w 1454 roku był sołtys, a w Krzekotówku od 2016 roku rośnie arboretum drzew rodzimych.

W tym roku Kotla obchodzi też 11 listopada, o czym przy obchodach Święta Niepodległości w regionie. Inną gminę powiatu głogowskiego opisujemy w zestawieniu wsi gminy Jerzmanowa.