Polkwitz, Heerwegen, Polcovicz: pięć nazw jednego miasta i osiem lat, w których Polkowice nie nazywały się po słowiańsku

Na karcie 45 albumu podróżnego Ottheinricha, reprodukowanej nad tym tekstem, miasto podpisane jest Polkwitz. Tak nazywało się przez większość swojej historii, aż do 1937 roku, kiedy na osiem lat stało się Heerwegen. W 1945 roku polska administracja wybrała dawną formę Polkowice. Między tymi nazwami są jeszcze dwie starsze: łacińskie civitas z 1291 roku i Polcovicz z 1333.

Jakie nazwy nosiły Polkowice?

Pięć, w tej kolejności według źródeł:

1. Bolkowice, około 1150 roku, według wystawy w polkowickim wiatraku nazwa dworku myśliwskiego, który miał stanąć na miejscu dzisiejszego miasta. To przekaz o charakterze legendy, nie dokument.
2. Civitas, 1291 rok, pierwsza wzmianka o Polkowicach jako mieście w łacińskim dokumencie, według polskiej Wikipedii. Niemiecka Wikipedia datuje pierwszą wzmiankę o Polkwitz w księstwie głogowskim na 1276 rok.
3. Polcovicz, 1333 rok, zlatynizowana staropolska forma w dokumencie wydanym we Wrocławiu.
4. Polkwitz, nazwa niemiecka używana do 1937 roku.
5. Heerwegen, od 1937 do 1945 roku.

Po 9 lutego 1945 roku, gdy miasto zajęła Armia Czerwona, administracja polska wybrała formę Polkowice.

Dlaczego w 1937 roku Polkwitz stało się Heerwegen?

Polska Wikipedia pisze, że nazwę zmieniono "w wyniku dojścia do władzy narodowych socjalistów", niemiecka ogranicza się do zdania "Im Jahr 1937 wurde Polkwitz in Heerwegen umbenannt". Żadne z dwóch źródeł nie podaje powodu odnoszącego się konkretnie do tego miasta ani nie tłumaczy nowej nazwy. Szerszy kontekst, czyli akcja zmian nazw miejscowości w Rzeszy w latach 30., wymaga osobnego źródła historycznego, do którego jeszcze nie dotarliśmy. Dlatego wpis zatrzymuje się na faktach: rok 1937, rok 1945, dwie Wikipedie.

Skąd wiadomo, jak miasto wyglądało jako Polkwitz?

Między innymi z albumu Ottheinricha, którego karta 45 pokazuje Polkwitz i Freystadt, czyli dzisiejszy Kożuchów. Reprodukcja jest w domenie publicznej na Wikimedia Commons. Z tamtego miasta przetrwały do dziś Rynek datowany na 1265 rok, kościół z bryłą z 1679 roku, kościół ewangelicki z lat 1746-1747, ratusz z 1853 i wiatrak z lat 80. XIX wieku; wszystkie opisujemy we wpisie o zabytkach Polkowic. Pełna oś czasu, od praw miejskich Konrada I do kopalni, jest w historii Polkowic.

Jak wygląda to na tle sąsiadów?

Każde miasto regionu ma nazwę niemiecką: Chocianów to Kotzenau, Przemków to Primkenau, Głogów to Glogau, Legnica to Liegnitz. Polkowice wyróżnia to, że miały dwie niemieckie, i to w odstępie ośmiu lat. Zestawienie pierwszych wzmianek, praw miejskich i nazw niemieckich dla dziewięciu miast Zagłębia prowadzimy w osobnym wpisie ile lat mają miasta Zagłębia Miedziowego, a same Polkowice dnia dzisiejszego opisuje przewodnik po mieście.