Parchwitz to niemiecka nazwa Prochowic. Skąd więc polskie Parchwice z 1750 roku?

Parchwitz to niemiecka nazwa Prochowic, używana do 1945 roku. Polska forma nie powstała jednak dopiero po wojnie: w XVIII i XIX wieku po polsku pisano o mieście Parchwice albo Partowice, a najstarszy zapis z 1217 roku brzmi Parchovici. Dzisiejszą nazwę Prochowice wpisano do urzędowego wykazu ogłoszonego rozporządzeniem z 12 listopada 1946 roku.

Pytanie, która z tych nazw była "prawdziwa", nie ma jednej odpowiedzi. Każdą zapisał kto inny i po co innego. Poniżej wszystkie po kolei, z tym, kto ich użył.

Siedem zapisów w siedmiu wiekach

1. Parchovici, 1217. Dokument biskupa wrocławskiego Lorenza zapisuje osadę w zlatynizowanej, staropolskiej formie. Z tego samego roku pochodzi wiadomość, że osada miała już kościół.
2. Parchwicium, 1613. Mikołaj Henel z Prudnika, śląski historyk, podaje w "Silesiographii" nazwę łacińską.
3. Prachwitz i Prachowitz, 1650. Szwajcarski kartograf Mateusz Merian w "Topographii" notuje dwie formy zgermanizowane, obie z przestawionym "ra".
4. Parchwitz, 1738. Tak podpisał miasto Friedrich Bernhard Werner na rycinie, która otwiera ten wpis.
5. Parchwice, 1750. Pruski dokument urzędowy wydany w Berlinie po polsku wymienia miasto wśród innych miejscowości Śląska w tej formie.
6. Partowice, 1847. Józef Lompa, śląski pisarz, w "Krótkim rysie jeografii Szląska dla nauki początkowej", wydanym w Głogówku.
7. Prochowice, 1946. Nazwa urzędowa z wykazu ogłoszonego w Monitorze Polskim (nr 142, poz. 262).

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, w tomie z 1886 roku, podaje dwie formy obok siebie: Parchwice i niemiecką Parchwitz.

Parchwice a Prochowice: jedna litera robi różnicę

Przez sześć wieków prawie wszystkie zapisy, polskie i niemieckie, zaczynały się od "Parch-" albo przestawionego "Prach-". Wyjątkiem są Partowice Lompy. Dopiero powojenna nazwa urzędowa ma rdzeń "Proch-". Parchwice z 1750 roku i Parchovici z 1217 roku stoją więc bliżej niemieckiego Parchwitz niż dzisiejszych Prochowic.

Polskie nazwy dla miejscowości przyłączonych po wojnie ustalała Komisja Ustalania Nazw Miejscowości, która w latach 1946-1951 przywróciła albo nadała polskie nazwy około 32 tysiącom miejscowości. Dlaczego przy Prochowicach wybrała rdzeń bliższy słowu "proch" niż dawnym Parchwicom, żadne ze źródeł pod wpisem nie mówi, a etymologii z drugiej ręki tu nie powtarzamy.

Co widać na rycinie z 1738 roku

Rycina Wernera ma u dołu legendę z sześcioma numerami, czyli opis miasta sprzed prawie trzystu lat:

1. Das Schloss, czyli zamek, z najwyższą wieżą w panoramie.
2. Die Katzbach, czyli Kaczawa.
3. Stadt Kirche, kościół miejski.
4. Rath Haus, ratusz z wieżą.
5. Closter Leubus von fernen, klasztor w Lubiążu widziany z daleka, na prawym skraju.
6. Begraebnus Kirchel, kościółek cmentarny.

Zamek z numeru 1 legendy stoi do dziś nad Kaczawą. Jego dzieje od palatyna Iko do prywatnych właścicieli to osobna historia, podobnie jak wcześniejsze daty miasta, czyli lokacja i prawa miejskie, które zbiera wpis o dziejach miasta Prochowice.

Nazwy miast regionu przed 1945 rokiem zestawiamy też przy Kotzenau, czyli Chocianowie i Steinau an der Oder, czyli Ścinawie.