Kotzenau, czyli Chocianów pod niemiecką nazwą. Dlaczego miasto dostawało prawa miejskie dwa razy

Kotzenau to niemiecka nazwa Chocianowa, używana do 1945 roku. Miastem Chocianów był dwa razy: najpierw na początku XVIII wieku, z nadania baronowej Katarzyny von Stosch, do 1742 roku, a potem od 1894 roku (część źródeł podaje 1895), kiedy trzy sąsiednie wspólnoty połączono w jedno miasto. Polską nazwę Chocianów nosi od 23 marca 1947 roku, a przez dwa lata wcześniej był Kaczanowem.

Od Cosanow do Kotzenau

Najstarszy zapis pochodzi z dokumentu z 9 lipca 1284 roku, w którym jako świadek występuje "Nicolao de Cosanow", czyli Mikołaj z Chocianowa. Lokalny historyk zebrał na stronie cosanow.pl kolejne formy nazwy z dokumentów: Koczina w 1311 roku, Choczenow w 1328, Cozenow w 1337, Koczenow w 1339, Cocenow w 1343, Coczenow w 1352, Coczenaw w 1407 i Kotzenaw w XVII wieku. Z tej ostatniej wyrosło Kotzenau.

Skąd sama nazwa, tego nie wiadomo na pewno. Kurt Bimler w 1943 roku wiązał ją z rozległymi wrzosowiskami, wśród których leżało miasteczko. Druga hipoteza mówi o nazwie dzierżawczej od imienia Chocian, które pojawia się wśród poddanych arcybiskupstwa gnieźnieńskiego w 1136 roku.

Kaczanów na dwa lata

Polska nazwa nie powstała dopiero w 1945 roku. Już w 1878 roku S. Zarański w "Gieograficznych imionach słowiańskich" przypisał Kotzenau nazwę Kaczanów, a w 1900 roku tak samo zrobił Józef Mycielski. Pod tą nazwą miasto zaczęło życie po wojnie: pierwszego polskiego burmistrza Kaczanowa powołano 22 maja 1945 roku. Nazwa Chocianów obowiązuje od 23 marca 1947 roku.

Pierwsze prawa miejskie. Rok 1703 czy "początek XVIII wieku"

Tu zaczyna się spór o datę. Polska Wikipedia podaje, że baronowa Katarzyna von Stosch z domu von Kottwitz nadała miejscowości prawa miejskie w 1703 roku. Nasze Miasto w artykule z 2007 roku pisze ostrożniej: na początku XVIII wieku.

Kalendarium na cosanow.pl wiąże rok 1703 z czymś innym. Katarzyna von Stosch uwolniła wtedy mieszkańców z poddaństwa, władzę przekazała kilkuosobowej radzie mieszkańców, a osada dostała prawo do jarmarków trzy razy w roku i cotygodniowych targów koni i bydła. Czy w tym samym akcie padło słowo "miasto", kalendarium nie mówi. Pewne są więc prawa miejskie na początku XVIII wieku, a rok 1703 na pewno był rokiem reform baronowej.

Co do końca nie ma sporu: w 1742 roku miejscowość straciła prawa miejskie i znów była osadą targową. Polska Wikipedia podaje powód wprost: miasto się nie rozwijało.

Drugie prawa miejskie. 1894 czy 1895

Polska Wikipedia podaje rok 1895 i powołuje się przy nim na Dziennik Urzędowy Regencji Legnickiej z 1895 roku (numer 37, pozycja 577). Trzy inne źródła mówią o 1894 roku: kalendarium na cosanow.pl, niemiecka Wikipedia i artykuł Naszego Miasta, który dodaje, że miastem Chocianów został wtedy "po raz drugi". Kalendarium dodaje, że w 1894 roku miasteczko, wieś Mały Chocianów (dzisiejsze Zacisze) i obszar dworski połączyły się w jedno miasto, które liczyło już 3 600 mieszkańców.

Obie daty mogą opisywać ten sam akt z dwóch stron: decyzję z 1894 roku i jej ogłoszenie w dzienniku urzędowym rok później. Bez wglądu w sam dziennik to tylko możliwe wyjaśnienie, nie ustalenie.

W tym samym roku zaczęła się budowa ratusza przy ówczesnej ulicy Ogrodowej, dziś Ratuszowej. Poświęcono go w 1899 roku i to ten budynek widać na zdjęciu.

Herb z 1894 roku

Pierwszy herb miejski Chocianów dostał razem z drugim nadaniem praw, w 1894 roku. Herb przedstawia na niebieskiej okrągłej tarczy białe mury z bramą z otwartymi drzwiami i podniesioną kratą. Koło widoczne w herbie nawiązuje do godła rodziny Rederów, która w XVIII wieku była właścicielem pałacu.

Kotzenau w 1945 roku

Armia Czerwona zdobyła miasto po ataku w sobotę 10 lutego 1945 roku. Formalnie władzę przejęła Polska 15 maja 1945 roku. Pierwszą polską szkołę otwarto 1 listopada 1945 roku. Pod koniec tamtego roku, 31 grudnia, w mieście mieszkało 956 osób: 359 w 97 rodzinach polskich, 17 w pięciu rodzinach autochtonicznych i 580 w 168 rodzinach niemieckich.

Właścicieli pałacu, od Dornheimów do Dohnów, opisujemy w kalendarium pałacu w Chocianowie, a kościół, który stoi na środku dawnego rynku Kotzenau, we wpisie o kościele św. Józefa Robotnika. Daty Chocianowa obok dat ośmiu pozostałych miast regionu zestawia wpis ile lat mają miasta Zagłębia Miedziowego.