Cerkiew w Rudnej, dawny kościół świętej Katarzyny. Gotycka świątynia, która pięć razy zmieniała wyznanie

Wieża dawnego kościoła miejskiego w Rudnej ma baniasty hełm z ażurową latarnią, dodany w 1793 roku. Pod nią stoi gotycka świątynia z cegły i kamienia, którą przez ponad cztery stulecia przejmowały na zmianę trzy wyznania. Od lat pięćdziesiątych XX wieku to prawosławna cerkiew Podwyższenia Krzyża Świętego; w rejestrze zabytków figuruje jako kościół świętej Katarzyny, obecnie cerkiew.

Budowla

Pierwszy kościół w Rudnej był drewniany i powstał w połowie XIV wieku. W latach 1366 i 1370 wymieniano go wśród kościołów archiprezbiteratu ścinawskiego. Spłonął w 1442 roku, a na jego miejscu wzniesiono kościół murowany; obecny budynek datuje się na lata 1474-1500. Zachodnią wieżę dostawiono w XVI wieku; portal Lubina datuje ją na 1622 rok, czyli już na wiek XVII. Po pożarze kościół odbudowano w 1624 roku, w 1793 roku podwyższono wieżę i nakryto ją hełmem, a w latach 1859-1860 świątynię przebudowano.

To kościół jednonawowy z jednoprzęsłowym prezbiterium, zamkniętym trójbocznie i nakrytym sklepieniem krzyżowo-żebrowym. Nawa ma płaski strop, ściany zdobi współczesna polichromia.

Pięć zmian wyznania

Kościół należał do katolików do 1523 roku, kiedy przejęli go ewangelicy. W kwietniu 1694 roku wrócił do katolików, ale 11 sierpnia 1707 roku, na mocy ugody altransztadzkiej, znów oddano go ewangelikom. Ci modlili się w nim do 1945 roku, kiedy kościół na krótko wrócił do katolików.

Po wojnie świątynię przejęli przesiedleńcy narodowości ukraińskiej i łemkowskiej; portal Lubina datuje to na 1947 rok. Parafię prawosławną erygowano w 1952 roku. Tworzyli ją ludzie wysiedleni w akcji Wisła z takich wsi jak Binczarowa, Florynka, Łabowa, Czyrna i Brunary. Gminny Program Opieki nad Zabytkami podaje, że kościół formalnie przekazano parafii prawosławnej w 1956 roku, a dawne wyposażenie przeniesiono do kościoła w Lubinie. W 2014 roku parafia liczyła około 200 wiernych.

Wnętrze i ściany

W środku stoi ikonostas, którego ikony napisał ksiądz Alipiusz (Kołodko). Za ikonostasem zachowały się elementy barokowego ołtarza głównego i ambony z drugiej połowy XVII wieku, a po bokach nawy dwukondygnacyjne empory z XVIII wieku. Dzwon pochodzi z 1761 roku.

Epitafia z XVII, XVIII i XIX wieku wiszą też na zewnętrznych ścianach. Upamiętniają między innymi rodzinę von Glaubitz, Ernsta von Tauera i rodzinę von Rossendorf, a część przeniesiono z ruin kościoła w Starej Rudnej.

Na wysokości 23 metrów w wieżę wmurowano kamienny krzyż pokutny o kształcie zbliżonym do maltańskiego, najprawdopodobniej granitowy. Opisał go Magazyn elubin.pl w 2022 roku; innego źródła o tym krzyżu nie odczytaliśmy.

Na fasadzie wisi od 2010 roku tablica poświęcona Johannowi Heermannowi. Ten autor ewangelickich pieśni kościelnych urodził się w Rudnej, wtedy Raudten, 11 października 1585 roku i zmarł w 1647 roku w Lesznie.

Od 1988 do 2000 roku kościół remontowano. W 2006 roku wymieniono więźbę i pokrycie dachu oraz odnowiono hełm wieży, a w 2015 roku konserwatorzy pracowali przy elewacji. Do rejestru zabytków świątynię wpisano 4 lipca 1964 roku pod numerem A/2387/1115.

Nabożeństwa

Cerkiew stoi przy placu Kościelnym. Według strony diecezji wrocławsko-szczecińskiej (odczyt 2 października 2026) Liturgia jest w niedziele i święta o 11:00, Wieczernia w soboty o 17:00, a nabożeństwa w tygodniu o 9:00. Święto patronalne, Podwyższenie Krzyża Świętego, przypada 14 września według kalendarza juliańskiego, czyli 27 września.

O dziejach miasta wokół cerkwi opowiada wpis gmina Rudna i wsie wokół Żelaznego Mostu. Inny dawny kościół ewangelicki, który po wojnie stał się cerkwią, opisuje wpis cerkwie w Przemkowie.