Jak rośnie Żelazny Most. Zapory z własnego osadu i plan najwyższej zapory w Polsce

Zapora w Solinie ma 82 metry i od 1968 roku jest najwyższa w Polsce. Za kilkanaście lat straci ten tytuł na rzecz wału, który nie zatrzymuje rzeki, tylko odpady z kopalń miedzi. Żelazny Most rośnie każdego roku, bo budulcem zapór jest to samo, co składuje: zmielona skała po flotacji. Dalej mechanizm, liczby z datami i to, czego liczby nie mówią.

Rurociąg na koronie

Odpady z Zakładów Wzbogacania Rud nie jadą ciężarówkami. Płyną jako zawiesina siecią hydrotransportu, która według KGHM ma 260 kilometrów i jest najdłuższa w Polsce. Na miejscu zawiesina trafia do rurociągów rozprowadzających ułożonych na koronie zapór i stamtąd jest zrzucana do wnętrza obiektu.

Do środka i na zewnątrz

Obiekt Główny, ten z 1977 roku, rośnie metodą namywu do środka: kolejne warstwy zapory powstają na osadzie, który już leży, więc zbiornik podnosi się na własnych odpadach. Kwatera Południowa z 2021 roku ma zaporę podstawową budowaną metodą na zewnątrz, z uszczelnieniem i warstwami drenażowymi, które zbierają wodę ociekającą z odpadów i zawracają ją do obiegu.

Według artykułu RMF24 z 15 maja 2026 roku trzy czwarte odpadów trafiających do obiektu przeznacza się na nadbudowę zapory. Raport KGHM za 2022 rok pokazywał inną proporcję: z 28,7 miliona ton na budowę zapór poszło wtedy 6,9 miliona, a 11,5 miliona na uszczelnianie dna Kwatery Południowej, której budowę właśnie kończono. Proporcja zależy więc od roku i od tego, co akurat się buduje.

Liczby z datami

Zapora rośnie, więc każda liczba ma sens tylko z rokiem.

1. 2017: zapora ma 63 metry wysokości i prawie 15 kilometrów obwodu, rośnie o 1,5 metra rocznie (Norweski Instytut Geotechniczny, który ma Żelazny Most na liście swoich projektów). W tym samym roku obiekt formowano do rzędnej 185 metrów nad poziomem morza, z planem nadbudowy do 195.
2. 2021, po otwarciu Kwatery Południowej: zapory wokół obu części mają łącznie ponad 20 kilometrów i od 54 do 76 metrów wysokości (KGHM).
3. 2026: długość wałów wokół obu zbiorników sięga 20 kilometrów (RMF24).
4. 2037, plan: najwyższy punkt zapory ma osiągnąć 114 metrów (RMF24). Solina zostanie w tyle o 32 metry.

Starsze dane, 14,3 kilometra zapór i 20-45 metrów wysokości, które podaje nasz pierwszy wpis o Żelaznym Moście, pochodzą z publikacji sprzed rozbudowy i opisują sam Obiekt Główny na wcześniejszym etapie.

Woda z zawiesiny nie zostaje w zbiorniku: 90 procent wraca po oczyszczeniu do zakładów wzbogacania, nadmiar ze stawu nadosadowego odpływa do Odry. Liczby tego obiegu za 2022 rok rozpisujemy w osobnym wpisie o bilansie odpadów.

Czego tu nie ma

Docelowej rzędnej korony w metrach nad poziomem morza po 2037 roku, rocznego tempa nadbudowy po 2021 roku (1,5 metra to dana z 2017) i numeru pozwolenia wodnoprawnego dla Kwatery Południowej. Załącznik do decyzji o nadbudowie leży w biuletynie gminy jako plik, którego nie udało się otworzyć; artykuł o budowie zapór metodą namywu w Archives of Civil Engineering z 2022 roku czeka na lekturę. Gdy oba da się przeczytać, wpis dostanie ich liczby.

Kto mierzy, czy rosnąca zapora stoi tak, jak ma stać, opisujemy w osobnym wpisie o monitoringu obiektu.