Kwatera Południowa Żelaznego Mostu. Co zbudowano za ponad miliard złotych i dlaczego zbiornik nie zapełnił się w 2023

Do 2021 roku odpady trafiały wyłącznie do Obiektu Głównego, który miał wyraźny termin ważności: bez rozbudowy zapełniłby się w 2023 roku. Kwatera Południowa, otwarta 3 listopada 2021, dołożyła 170 milionów metrów sześciennych i zmieniła sposób, w jaki buduje się tu zapory. Tyle o niej wiadomo z komunikatów ministerstwa, spółki i wykonawcy.

Kto budował i za ile?

Wykonawcą był Budimex. Umowę na pierwszy etap prac, zaporę wschodnią w gminie Rudna i zachodnią w gminie Polkowice, podpisano w 2018 roku na 578 milionów złotych, z terminem całości na koniec 2021 roku. Inżynierem kontraktu w latach 2018-2021 była firma SAFEGE Polska. Przy otwarciu Ministerstwo Aktywów Państwowych podało inną liczbę: wartość całej inwestycji to ponad miliard złotych. Skąd różnica, nikt nie rozpisał; 578 milionów to umowa z jednym wykonawcą na zapory, miliard może obejmować całość z nadzorem, stacją zagęszczania i resztą prac, ale to nasze domniemanie, nie cytat.

KGHM nazwał ją największą inwestycją spółki od 2018 roku. Na budowie pracowało ponad sto jednostek sprzętowych, a prace skończono siedem miesięcy przed terminem.

Co dokładnie zbudowano?

Nową komorę na południe od Obiektu Głównego, o docelowej objętości około 170 milionów metrów sześciennych, otoczoną zaporami zewnętrznymi długości około 6 400 metrów i wysokości do 60 metrów; tak opisywała projekt umowa z 2018 roku. Po rozbudowie cały obiekt zajmuje ponad 2 000 hektarów, a zapory wokół obu części mają łącznie ponad 20 kilometrów długości i od 54 do 76 metrów wysokości. Rocznie trafia tu około 30 milionów ton odpadów poflotacyjnych. Pojemność wzrosła z 780 do 950 milionów metrów sześciennych.

Dla porównania: nasz wpis o Żelaznym Moście podaje za starszą publikacją 1 394 hektary, 14,3 kilometra zapór i wysokość 20-45 metrów. To liczby sprzed Kwatery Południowej; obiekt rośnie, więc każda liczba o nim musi mieć datę.

Na czym polega nowa technologia?

Na innej konstrukcji zapory niż w Obiekcie Głównym (szczegóły w osobnym wpisie o zaporach) i na stacji segregacji i zagęszczania odpadów, która stanęła obok: materiał gruboziarnisty idzie na korpusy zapór, drobnoziarnisty po zagęszczeniu do środka, dzięki czemu w kwaterze jest mniej wody niż w starszej części.

Dlaczego 2023?

Rok 2023 podaje Wikipedia jako termin zapełnienia Obiektu Głównego bez rozbudowy; przy zrzucie rzędu 30 milionów ton rocznie miejsca zostawało na kilka lat. W 2017 roku, na czterdziestolecie obiektu, plan brzmiał tak: nadbudowa Obiektu Głównego do rzędnej 195 metrów nad poziomem morza plus Kwatera Południowa pozwolą deponować 950 milionów metrów sześciennych w perspektywie do 2038 roku. Kwatera jest gotowa od 2021, a zapora Obiektu Głównego ma według artykułu RMF24 z maja 2026 rosnąć do 2037 roku, więc horyzont 2038 to wciąż jedyna data, jaką mamy; nowszej żadne z odczytanych źródeł nie podaje. Docelowo, według Wikipedii, składowisko może pomieścić ponad 1,1 miliarda metrów sześciennych.

Kwatera Południowa leży na styku dwóch gmin: zaporę wschodnią budowano w gminie Rudna, zachodnią w gminie Polkowice. Starsza część zbiornika przykryła trzy dawne wsie, Barszów, Kalinówkę i Pielgrzymów.