Zamek w Prochowicach od Parchwitzów do prywatnego właściciela. Kalendarium twierdzy nad Kaczawą

Zamek w Prochowicach stoi na lewym brzegu Kaczawy od przełomu XIII i XIV wieku. Od 2000 roku należy do prywatnego właściciela, który powoli go odnawia. W 2021 roku Zamki Polskie pisały, że zamek nie jest udostępniony do zwiedzania i można go obejrzeć tylko z zewnątrz. Obok zamku leży park miejski. Najstarsze części to ceglana wieża przy dawnym przejeździe bramnym i budynek mieszkalny. W rejestrze zabytków zamek figuruje od 27 kwietnia 1951 roku pod numerem A/3245/263.

Daty zamku nie zawsze się zgadzają. Gdzie źródła mówią co innego, podajemy obie wersje przy konkretnym roku.

1259 albo przełom XIII i XIV wieku

Tablica wmurowana w 1906 roku mówi po niemiecku, że zamek założył w 1259 roku Piotr I von Parchwitz, a zniszczono go w 1642 roku. Badacze w to wątpią. Według Zamków Polskich część z nich nie wierzy w murowaną warownię w XIII wieku i za budowniczego uważa raczej Stefana von Parchwitz, zmarłego w 1342 roku. Polska Wikipedia pisze ostrożnie "przed 1317", strona gminy mówi o przełomie XIII i XIV wieku. Pierwszy zamek miał wieżę warowną i budynek mieszkalny, oba z cegły.

1383 albo 1398. Sprzedaż książętom legnickim

Ostatni Parchwitzowie sprzedali zamek książętom legnickim: Ruprechtowi, Wacławowi i Henrykowi. Dolnośląskość datuje sprzedaż na 1383 rok i przypisuje ją Piotrowi II, synowi Stefana. Wikipedia podaje 1398 rok i kasztelana Piotra z Prochowic.

1400. Zaczyna się półtora wieku Zedlitzów

W 1400 roku książęta oddali zamek w lenno rycerzowi Ottonowi von Zedlitz. Według Dolnośląskości Zedlitzowie władali Prochowicami najdłużej ze wszystkich rodów, przez ponad półtora wieku, do 1554 roku. Gmina wiąże z rodem pierwszą przebudowę w 1422 roku; niemiecka Wikipedia, powołując się na rodzinną tradycję, pisze, że około 1422 roku Otto zastąpił drewnianą warownię na wodzie kamiennym "Wysokim Domem". Około 1540 roku w południowo-wschodnim narożniku dobudowano kaplicę. Nagrobki Zedlitzów zachowały się w pobliskim kościele św. Andrzeja.

1554-1568. Oppersdorfowie i książę, który uciekł przed zarazą

Według Dolnośląskości od 1554 do 1562 roku zamek należał do Oppersdorfów: Otto Młodszy von Zedlitz przekazał majątek zięciowi, Hansowi Oppersdorfowi. W 1567 roku wrócił do książąt legnicko-brzeskich. W latach 1567-1568 książę Henryk XI zrobił z niego tymczasową siedzibę, bo w Legnicy panowała zaraza.

1568-1581. Renesans Fabiana von Schoenaich

W 1568 roku zamek wydzierżawił Fabian von Schoenaich i przebudował go w renesansową rezydencję, z dekoracją sgraffitową i zegarem na wieży. Przy bramie wjazdowej wisi tablica z jego nazwiskiem i datą zakończenia rozbudowy: 1581.

Ile ma wieża? Strona gminy podaje całkowitą wysokość 31,5 metra, Dolnośląskość 32 metry, Zamki Polskie "około 30 metrów" przy podstawie 7,5 na 8 metrów. W najniższej części wieży był loch więzienny.

1617-1658. Odnowa, Szwedzi i odbudowa

W 1617 roku książę Jerzy Rudolf odnowił zdewastowane wnętrza. W 1642 roku, podczas wojny trzydziestoletniej, zamek zdobyły i zniszczyły wojska szwedzkie. Częściową odbudowę Wikipedia datuje na 1658 rok.

1820-1843. Pueckler i park

W 1820 roku zamek kupił Erdmann Sylvius von Pueckler, zmarły w 1843 roku. W latach 1835-1837 gruntownie go odnowił i przebudował, a niemiecka Wikipedia przypisuje mu też założenie parku krajobrazowego od 1835 roku. Gmina datuje początki parku na koniec XIX wieku. Dziś to park miejski o powierzchni 5 hektarów, w widłach Młynówek Kaczawy, i najlepsze miejsce do oglądania zamku.

1906. Strachwitzowie i tablica

W 1906 roku zamek z folwarkiem kupił hrabia Kurt Strachwitz. Ten sam rok widnieje na tablicy, według której zamek "częściowo odtworzono" staraniem hrabiego. W 1939 roku Dolnośląskość notuje, że obiekt odebrano właścicielowi.

1945. Zniszczenia

Zamki Polskie piszą, że pod koniec wojny zamek uszkodziła Armia Czerwona, a wyposażenie zdewastowano albo rozgrabiono. Dolnośląskość ocenia, że w czasie działań wojennych nie ucierpiał zbyt mocno, a w ruinę popadł dopiero po wojnie, opuszczony.

Od 2000. Prywatna rewitalizacja

W 2000 roku zrujnowany zamek kupił prywatny właściciel. Zamki Polskie w 2021 roku opisywały powolną rewitalizację i dodawały, że zamek można obejrzeć tylko z zewnątrz. Na zdjęciu u góry widać odnowione skrzydło z dachem, nowy ceglany mur wokół i surowe mury budynku mieszkalnego. Resztki pawilonu ogrodowego stoją na granicy z parkiem.

O tym, jak zmieniała się nazwa miasta pod zamkiem, od Parchovici do Prochowic, piszemy we wpisie o Parchwitz. Inne zamki regionu, z dziejami równie zawiłymi, opisujemy przy zamku w Lubinie.