Zagłębie Miedziowe: co to jest i które miasta do niego należą

23 marca 1957 roku wiertnica w Sieroszowicach pod Polkowicami dotarła do warstwy skał na głębokości 655 metrów. W rdzeniu wiertniczym była ruda o zawartości 1,40 procent miedzi. Tego dnia nie było jeszcze ani kopalni, ani huty w Głogowie, ani nazwy Zagłębie Miedziowe. Wszystko, co dziś mijasz jadąc drogą z Legnicy do Głogowa, zaczęło się od tego jednego otworu.

Co dokładnie obejmuje Zagłębie Miedziowe?

Pięć powiatów w województwie dolnośląskim: głogowski, polkowicki, lubiński, legnicki oraz Legnicę, która jest miastem na prawach powiatu. Razem mieszka tu około pół miliona ludzi. Największe miasta to Legnica, Lubin, Głogów i Polkowice.

Nazwa urzędowa brzmi Legnicko-Głogowski Okręg Miedziowy, w skrócie LGOM. Zagłębie Miedziowe to nazwa potoczna. W dawnych publikacjach pojawiają się jeszcze dwie inne: Lubińsko-Głogowskie Zagłębie Miedziowe i Zagłębie Zachodnie. Wszystkie cztery oznaczają ten sam obszar.

Granica okręgu nie pokrywa się z granicą złoża. Kopalnie leżą w powiatach lubińskim, polkowickim i głogowskim. W Legnicy jest huta, nie kopalnia. To ważne, gdy czytasz, że "w Legnicy wydobywa się miedź": nie wydobywa się, przetapia się ją.

Kto i kiedy odkrył miedź pod Lubinem?

Jan Wyżykowski, geolog urodzony 31 marca 1917 roku w Haczowie na Podkarpaciu. Po wojnie skończył Akademię Górniczo-Hutniczą w Krakowie i zajął się poszukiwaniem miedzi na Dolnym Śląsku. Pierwsze potwierdzone trafienie to otwór w Sieroszowicach z 23 marca 1957 roku, drugie, 8 sierpnia 1957 roku, w okolicach Lubina. W 1959 roku Wyżykowski udokumentował złoże Lubin-Sieroszowice jako największe w Europie i jedno z największych na świecie.

Za odkrycie dostał w 1966 roku Nagrodę Państwową I stopnia; jego biogram opisujemy w osobnym wpisie. Zmarł 29 października 1974 roku w Warszawie, siedemnaście lat po odwiercie. Jego pomnik stoi w Lubinie, w parku nazwanym jego imieniem, od 1985 roku. Od marca 2007 roku jego imię nosi też jeden z szybów kopalni Polkowice-Sieroszowice. Szkoły jego imienia działają w Haczowie, Krotoszycach, Głogowie, Polkowicach i Lubinie.

Czy przed 1957 rokiem nie było tu górnictwa miedzi?

Było, ale gdzie indziej i na mniejszą skalę. Między Bolesławcem a Złotoryją wydobywano rudę o zawartości 0,8 do 1,5 procent miedzi jeszcze przed 1945 rokiem. Po wojnie wznowiono pracę w zatopionych przez Niemców kopalniach w Iwinach, Nowym Kościele i Wilkowie. To tak zwane Stare Zagłębie. Nowe złoże pod Lubinem leżało dużo głębiej, miało podobną zawartość miedzi (1,40 procent w pierwszym rdzeniu z Sieroszowic), ale było nieporównanie większe: w 1959 roku udokumentowano je jako największe w Europie.

Huta w Legnicy powstała, zanim odkryto nowe złoże. Budowano ją w latach 1953-1959 dla rudy ze Starego Zagłębia. Kiedy ruszyły kopalnie pod Lubinem, huta stała gotowa.

Jak z jednego otworu wiertniczego powstał przemysł?

Oś czasu według strony KGHM wygląda tak:

1. 23 marca 1957 - odkrycie złoża w Sieroszowicach, ruda 1,40 procent miedzi na głębokości 655-658 metrów.
2. 1953-1959 - budowa i uruchomienie huty w Legnicy.
3. 1 maja 1961 - oficjalny początek Kombinatu Górniczo-Hutniczego Miedzi, czyli KGHM.
4. Lata 60. i 70. - powstanie Zakładów Górniczych Lubin i Polkowice; według Wikipedii obie kopalnie uruchomiono w 1968 roku.
5. 1968-1978 - budowa huty w Głogowie, najpierw Głogów I, potem Głogów II.
6. 1969-1974 - budowa kopalni Rudna, największej w KGHM.
7. Po 1978 - kopalnia Sieroszowice; 1 stycznia 1996 roku połączono ją z Polkowicami w jeden zakład Polkowice-Sieroszowice.
8. 10 lipca 1997 - prywatyzacja i wejście KGHM na giełdy w Warszawie i Londynie.
9. 7 kwietnia 2000 - początek głębienia szybu R-XI o docelowej głębokości 1 250 metrów.

W ciągu jednego pokolenia Lubin i Polkowice z małych miasteczek stały się miastami górniczymi, a Głogów dostał dwie huty, Głogów I i Głogów II, w ciągu dziesięciu lat.

Jak głęboko sięga dziś Zagłębie?

Najgłębsze wyrobisko górnicze w Polsce to szyb GG-1 w Kwielicach: 1 348 metrów według KGHM. Dla porównania złoże w Sieroszowicach odkryto na 656 metrach. Między jednym a drugim mieści się siedemdziesiąt lat schodzenia w dół.

Z powierzchni widać z tego tylko wieże szybowe, jak ta na zdjęciu w Polkowicach. Mijasz je jadąc między Lubinem a Polkowicami i zwykle nie zatrzymujesz na nich wzroku. Każda z nich stoi nad otworem, który zaczął się od pomysłu jednego geologa z Haczowa.

Skąd jeszcze wziąć wiedzę o regionie?

Z tego bloga, wpis po wpisie. W dziale Górnictwo i KGHM opisujemy odkrycie z 1957 roku i Jana Wyżykowskiego, trzy kopalnie i skrót KGHM osobno. W działach miast są miejsca, które z miedzią mają wspólną tylko nazwę: Zamek Piastowski w Legnicy, Park Leśny w Lubinie, Zamek Książąt Głogowskich. Zacznij od tego, które jest najbliżej Twojego domu.