Rudna Gwizdanów - Polkowice. Kolejka z 1900 roku, której dwa przystanki przykrył Żelazny Most

Pierwszy pociąg ruszał z Polkowic o 6:50, a w 1911 roku po 17,6 kilometra toru między Polkowicami a stacją Rudna Gwizdanów jeździły trzy pary pociągów na dobę. Polkowice ominęła wytyczona w XIX wieku linia węglowa z Wrocławia przez Głogów do Szczecina, więc miasto dostało własne połączenie z koleją państwową dopiero 13 kwietnia 1900 roku. Linię zbudowało w niespełna rok berlińskie przedsiębiorstwo Vereinigte Eisenbahnbau- und Betriebsgesellschaft dla prywatnej spółki Polkwitz-Raudtener Kleinbahn.

Mimo słowa Kleinbahn w nazwie tor miał rozstaw normalny, taki jak na liniach państwowych. Strona gminy Rudna pisze o kolejce wąskotorowej otwartej w 1899 roku; niemiecka Wikipedia i opis linii na polska-org.pl mówią o torze normalnym i o otwarciu w kwietniu 1900 roku, a lata budowy to 1899-1900.

Przystanki od Rudnej do Polkowic

Kilometraż linii zapisany na polska-org.pl:

1. Rudna Gwizdanów, kilometr 0. Stacja węzłowa na linii z Głogowa do Wrocławia, tu kolejka zaczynała bieg.
2. Rudna Przystanek, kilometr 2,465. Przystanek w Rudnej, wtedy jeszcze mieście Raudten.
3. Kalinówka, kilometr 5,378. Wieś, której dziś nie ma.
4. Barszów, kilometr 8,204. Druga wieś przykryta zbiornikiem.
5. Komorniki Głogowskie, kilometr 11,066. Przystanek, na którym pociąg zatrzymywał się do końca ruchu osobowego.
6. Polkowice, kilometr 17,486. Stacja na wschodnim skraju miasta, z obsługą taboru.

Mała kolej w liczbach

Parametry toru były łagodne. Największe nachylenie wynosiło 20 promili, najciaśniejszy łuk miał promień 200 metrów, a pociąg jechał najwyżej 30 kilometrów na godzinę.

Spółka kupiła dwa parowozy z fabryki Hohenzollern. Nosiły własne imiona: Polkwitz (numer fabryczny 1165 z 1899 roku) i Graf Recke-Volmerstein (1266 z 1900 roku). Do tego doszło pięć wagonów osobowych i dwa bagażowe. W 1905 roku na kolejce pracowało 7 osób, w 1911 roku 12, a tabor urósł o dwa wagony pocztowo-bagażowe i osiemnaście towarowych.

Ruch był skromny. Przed pierwszą wojną światową kolejka przewoziła średnio 88 pasażerów dziennie i 20 790 ton towarów rocznie, czyli około 70 ton na dzień. W miejscowej gwarze mówiono na nią Polkwitzer Stickl.

Po 1945 roku

Po wojnie linia działała dalej, ale rzadziej. Rozkład z 1948 roku ma jedną parę pociągów dziennie na trasie Ścinawa - Rudna - Polkowice. Do 1969 roku, kiedy skończyły się przewozy osobowe, jeździły dwie pary dziennie z Głogowa do Polkowic, z postojami w Rudnej i Komornikach. W 1971 roku linia nosiła jeszcze numer 316.

Koniec przyszedł ze zbiornikiem odpadów poflotacyjnych Żelazny Most. Według opisu linii na polska-org.pl w 1973 roku tory były już rozebrane z uwagi na budowę zbiornika, a wsie Kalinówka i Barszów razem z przystankami znalazły się w obrębie zbiornika. Historię tych wsi opisuje wpis Barszów, Kalinówka, Pielgrzymów: wsie pod Żelaznym Mostem, a sam zbiornik wpis Żelazny Most, zbiornik KGHM.

Co zostało

Niewiele. Część nasypów zniwelowano albo przecięto, a w Polkowicach po fragmencie dawnego nasypu poprowadzono bocznicę kopalni rud miedzi. Na linii głównej Rudna ma stację Rudna Miasto, otwartą w 1901 roku, rok po starcie kolejki do Polkowic; po pierwszej wojnie światowej przy dworcu zbudowano osiedle (Gminny Program Opieki nad Zabytkami, 2021). O tym, jak zmieniało się samo miasto, opowiada historia Polkowic.