Trzy wsie pod Żelaznym Mostem. Pałac tancerki w Barszowie i czterdzieści trzy numery Pielgrzymowa

Na mapie z 1939 roku między Rudną a Polkowicami stoją trzy wsie: Barschau, Polach i Pilgramsdorf. Po wojnie dostały polskie nazwy, Barszów, Kalinówka i Pielgrzymów, a w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych zniknęły pod zbiornikiem Żelazny Most. Dziś w rejestrze TERYT nadal mają swoje numery, a po jednej z nich została nazwa pompowni. Oto, co o każdej z nich mówią źródła.

Pielgrzymów

Największa z trzech, zarówno liczbą mieszkańców w 1939 roku, jak i w opisie portalu Głogów Nasze Miasto. Pierwsza wzmianka pochodzi z 1376 roku, parafia ewangelicka powstała w 1562 roku, a z przełomu XVII i XVIII wieku pochodził pałac, Schloss Pilgramsdorf. Portal Głogów Nasze Miasto, opisując dno zbiornika, liczy: dwór, dwa folwarki, barokowy pałac, ewangelicki kościół i czterdzieści trzy numery domów. W maju 1939 roku wieś miała 319 mieszkańców.

Po 1945 roku pałac popadał w ruinę. Na stronie glogow.pl zachowały się fotografie z września 1975 roku: resztki pałacu i niszczejący kościół. Wikipedia zamyka historię wsi jednym zdaniem: w latach 80. XX wieku została wysiedlona i zburzona. Portal Głogów Nasze Miasto pisze o wszystkich trzech wsiach naraz, że wysiedlono je w latach 70.; dokładnego roku żadne z naszych źródeł nie podaje, więc obie dekady zostają obok siebie.

Kalinówka

Niemieckie Polach, w powiecie lubińskim, gmina Rudna. Tabela ludności przepisana przez glogow.pl ze strony gminy Rudna: 135 mieszkańców w 1787 roku, 293 w 1876, 95 w 1908 w osiemnastu domach, 136 w maju 1939. W 1908 roku działała tu gorzelnia. Wieś wysiedlono i rozebrano w latach 70. Nazwa przetrwała w innym miejscu: pompownia Kalinówka na wschodnim brzegu to jedna z dwóch, przez które nadmiar wody ze zbiornika odpływa do Odry, tak opisuje ją raport KGHM za 2022 rok.

Barszów

Niemieckie Barschau, administracyjnie dziś w gminie Polkowice, nie Rudna. Polską nazwę zatwierdzono 12 listopada 1946 roku. W maju 1939 roku mieszkały tu 154 osoby; Wikipedia oznacza tę liczbę jako pozbawioną przypisu, więc traktuj ją jako przybliżoną. Wieś wysiedlono, jak Kalinówkę, w latach 70.

Barszów ma w tej trójce najbarwniejszą postać. W tutejszym pałacu mieszkała Barbara Campanini (w źródłach zapisywana też jako Barbera), włoska tancerka baletowa, która w 1789 roku założyła tu konwent dla dziewcząt ze zubożałych rodzin szlacheckich (w źródłach niemieckich Fraeuleinstift). Fundacja działała do końca I wojny światowej. Campanini zmarła w swojej posiadłości w Barszowie 7 czerwca 1799 roku. We wsi była też stacja kolejowa.

Co zdecydowało

Budowę zbiornika zaczęto w 1974 roku, bo wyczerpywała się pojemność starszego zbiornika Gilów pod Lubinem, którego nie dało się powiększyć z powodu bliskości miasta i zabudowań KGHM. Dokument, od którego wszystko się zaczęło, to pozwolenie wodnoprawne Urzędu Wojewódzkiego we Wrocławiu z 17 lipca 1974 roku. Odpady zaczęły płynąć 12 lutego 1977 roku, a zbiornik rósł kwaterami. Kiedy dokładnie zniknęła każda z wsi, źródła nie zgadzają się co do dekady: Wikipedia daje Pielgrzymowowi lata 80., portal regionalny wszystkim trzem lata 70.

Trzy liczby z maja 1939 dają razem 609 mieszkańców. To stan sprzed wojny, nie liczba wysiedlonych w latach 70. i 80.; powojennej ludności tych wsi żadne z odczytanych źródeł nie podaje. Nie ustaliliśmy też, czy przetrwały cmentarze; strony, które opisują pałace i kościoły, o cmentarzach milczą.

Jeśli ktoś z Twojej rodziny mieszkał w Barszowie, Kalinówce albo Pielgrzymowie, napisz w komentarzu. Zdjęcia i dokumenty z tych wsi są dziś rzadsze niż zdjęcia samego zbiornika.