Gmina Grębocice ma ruinę renesansowego pałacu i kościół odpustowy na wzgórzu zwanym Głogowską Szwajcarią

W styczniu 1272 roku książę głogowski Konrad I wystawił dokument, w którym pojawia się Jan, sołtys z Grębocic. Od tej wsi nazwę wzięła dzisiejsza gmina Grębocice w powiecie polkowickim, która ma 17 sołectw. Na koniec 2025 roku mieszkało w niej 5 286 osób, a jej powierzchnię Wikipedia podaje za danymi z 2002 roku: 121,89 kilometra kwadratowego. Na zachodzie graniczy z gminą Jerzmanowa. Najpierw Grębocice i wzgórze Grodowiec, potem reszta wsi z rejestru zabytków.

Grębocice

Dokument księcia Konrada I nosi datę 24 stycznia 1272 roku. W 1298 roku była już książęcą wsią lokowaną na prawie niemieckim. Kolejne zapisy nazwy to Grambociz (1298), Grambocziczi (1305), Gramschicz (1339) i Gramschitz (1376). Z rodziny tutejszych sołtysów wyszedł Hieronim Scultetus (1460-1522), biskup Brandenburga i Havelbergu.

Gmina datuje kościół św. Marcina na około 1500 rok; w 1813 roku przebudowano go i obniżono mu dach. Do rejestru zabytków trafił 23 lipca 1958 roku. Pałac powstał z przebudowy piętnastowiecznej wieży mieszkalnej, a w 1609 roku dostał postać piętrowego, późnorenesansowego pałacu na planie prostokąta. Wikipedia opisuje go jako ruinę, a tak wyglądał na zdjęciu wyżej, zrobionym w sierpniu 2016 roku; w rejestrze zabytków jest od 23 grudnia 1958 roku. Osobno wpisano spichrz z połowy XVIII wieku, a także oficynę z parkiem. Przy ulicy Długiej stoją trzy wpisane do rejestru domy, najstarszy z 1805 roku.

W 1854 roku przez Grębocice poprowadzono linię kolejową z Głogowa przez Rudną do Legnicy. W dniach 9-11 lutego 1945 roku wieś zdobyły oddziały radzieckie. Po wojnie hutę miedzi planowano najpierw na terenie gromady Grębocice, ale ostatecznie przesunięto ją do Żukowic, gdzie dziś stoi Huta Miedzi Głogów.

Liczba mieszkańców wsi w kolejnych spisach i źródłach: 867 w 1756 roku, 1456 w 1890, 1405 w 1996 i 1466 w spisie z 2011 roku.

Grodowiec, czyli Głogowska Szwajcaria

Wzgórze ma 157 metrów nad poziomem morza i za swoje położenie dostało przydomek Głogowskiej Szwajcarii. Najstarsza wzmianka o Grodowcu pochodzi z 1291 roku i brzmi Alta Ecclesia, czyli Wysoki Kościół; rejestr zabytków podaje też dawną polską nazwę Wysoka Cerkiew.

Na szczycie stoi zespół kościoła odpustowego. Daty jego budowy różnią się zależnie od dokumentu: gmina pisze o kościele św. Jana Chrzciciela z lat 1591-1602, przebudowanym w latach 1702-1724, a rejestr zabytków datuje świątynię na lata 1702-1704 z przebudową w 1860 roku. Do kościoła prowadzą schody z lat 1724-1736. Obok stoją kaplica Góry Oliwnej z 1755 roku oraz plebania z przełomu XVIII i XIX wieku. Pierwszy odpust po wojnie odbył się w 1948 roku.

Pozostałe wsie z rejestru zabytków

1. Krzydłowice. Kościół św. Marii Magdaleny z XV wieku, przebudowany w XVIII, oraz ruina pałacu.
2. Kwielice. Zespół kościoła parafialnego św. Michała Archanioła; należy do niego ogrodzenie z XVI wieku z bramą z XVIII.
3. Duża Wólka. Pałac datowany w rejestrze na 1570 rok, przebudowany w pierwszej połowie XIX wieku, z parkiem.
4. Grodziszcze. Ruina pałacyku myśliwskiego w dawnym zespole dworskim z parkiem.
5. Szymocin. Kościół Podwyższenia Krzyża z 1600 roku.
6. Obiszów. W rejestrze pałac z początku XX wieku i park. Kościół św. Kazimierza, zniszczony po wojnie, odremontowano w latach 1981-1988.

Trzęsów ma w rejestrze kaplicę grobową Laskowskich z 1735 roku i park. Gmina wspomina też kościół graniczny z 1654 roku, ale pisze o nim w czasie przeszłym, a rejestr go nie wymienia, więc nie wiemy, czy stoi.