Historia Polkowic w siedmiu zwrotach: od praw miejskich Konrada I do miasta, które w dziesięć lat urosło pięciokrotnie

W 1939 roku Polkowice miały 1 601 mieszkańców, w 1970 roku około 10 600, a 1 stycznia 2023 roku 21 505. Między pierwszą a drugą liczbą jest jedno wydarzenie: pierwsze próbne wydobycie rudy miedzi 5 listopada 1965 roku. Wszystko wcześniej to siedem stuleci małego miasta w księstwie głogowskim, które przetrwało pożar, wojnę trzydziestoletnią i dwie zmiany państwa.

Kto i kiedy nadał Polkowicom prawa miejskie?

Książę głogowski Konrad I. Wikipedia podaje, że stało się to przed 1272 rokiem, a jako datę wskazuje 1265; wystawa historyczna w polkowickim wiatraku pisze to samo. Niemiecka Wikipedia datuje pierwszą wzmiankę o Polkwitz w księstwie głogowskim na 1276 rok, a pierwsza wzmianka o Polkowicach jako "civitas", czyli mieście, pochodzi z 1291 roku. Trzy źródła, trzy daty, ale jeden wniosek: w drugiej połowie XIII wieku miasto już istniało.

W 1406 roku, według Wikipedii, mieszczanie powołali Radę Miejską. Wystawa w wiatraku podaje rok 1407 i inną treść zdarzenia: rajcy wykupili wówczas dziedziczne prawa wójtowskie od rodziny von Rechen. Podajemy obie wersje, bo żadne źródło nie tłumaczy różnicy.

Co zniszczył pożar z 1457 roku?

Według polskiej Wikipedii miasto spłonęło doszczętnie, według niemieckiej ogień zniszczył jego części. Pierwszy magistrat, o którym pisze gmina, istniał już w 1487 roku, więc odbudowa po pożarze trwała krócej niż jedno pokolenie. Ten magistrat padł z kolei ofiarą wojny trzydziestoletniej, a ratusz odbudowano w stylu barokowym dopiero w latach 1772-1775. O obu ratuszach, starym i tym z 1853 roku, piszemy w osobnym wpisie o ratuszach w Polkowicach.

Kiedy Polkowice przeszły pod Prusy?

W 1741 roku według polskiej Wikipedii, która pisze o przejściu całego księstwa głogowskiego spod monarchii Habsburgów, albo w 1742 według niemieckiej, która datuje to na czas po pierwszej wojnie śląskiej. Żadne z dwóch źródeł nie komentuje różnicy. Od tego czasu do końca II wojny światowej Polkwitz było miastem powiatu głogowskiego.

Skala tamtego miasta była niewielka. W 1861 roku mieszkało w nim 2 300 osób, w tym 1 802 ewangelików, którym służył kościół na Rynku z lat 1746-1747. W 1900 roku, gdy dotarła kolej, mieszkańców było 1 650; rok później doszedł telefon. W latach 1937-1945 miasto nosiło nazwę Heerwegen, o czym więcej we wpisie o niemieckich nazwach Polkowic.

Jak wyglądał rok 1945?

Wojska Armii Czerwonej zajęły Polkowice 9 lutego 1945 roku, według wystawy w wiatraku praktycznie bez walk. W tym samym roku polska administracja wybrała jako nazwę dawną formę Polkowice. Kościół ewangelicki na Rynku opustoszał i popadł w ruinę; wrócił do użytku dopiero po odbudowie w latach 1975-1979 jako kościół św. Barbary.

Co zmieniła miedź?

Wszystko, w ciągu kilkunastu lat. Odkrycie łupków miedzionośnych pod Sieroszowicami zakończyło się sukcesem w 1957 roku. Jako dzień rozpoczęcia pracy kombinatu wpisano 1 maja 1961 roku, a uchwała Rady Ministrów z 1962 roku zakładała budowę w latach 1961-1965 trzech kopalń: Lubin, Polkowice i Rudna, oraz huty w Legnicy. W 1962 roku ruszyła budowa kopalni Polkowice, 5 listopada 1965 wyjechała pierwsza próbna ruda, a w latach 1968-1972 kopalnia doszła do pełnej zdolności produkcyjnej.

Miasto rosło razem z nią. Wikipedia w artykule o ludności Polkowic podaje 1 506 mieszkańców w 1960 roku, 7 659 w 1970 i 17 971 w 1980. Wystawa w wiatraku dodaje, że pierwotnie planowano rozwój do około 50 tysięcy mieszkańców, ale plany ograniczono do 25 tysięcy ze względu na rozległy obszar eksploatacji rud pod miastem. Prawa miejskie przywrócono 1 stycznia 1967 roku. Jak zbudowano osiedla dla górników i skąd przyjechali, opisuje wpis o osiedlach górniczych Lubina i Polkowic.

Dlaczego liczby z 1970 roku różnią się między źródłami?

Bo niemiecka Wikipedia podaje około 10 600, a polska tabela ludności 7 659. Obie powołują się na dane statystyczne, ale nie mówią, czy chodzi o tę samą datę w roku ani o ten sam obszar miasta. Zostawiamy obie liczby; wspólny jest kierunek, czyli pięciokrotny wzrost w dziesięć lat. Zestawienie samych dat, bez komentarza, znajdziesz we wpisie Polkowice w datach, a to, co przetrwało z dawnego miasta, w przewodniku po Polkowicach.