Chobienia nad Odrą. Renesansowy zamek Kottwitzów i rynek miasta, którym przestała być w 1945 roku

Zamek w Chobieni ma białe ściany i okrągłą basztę z ostrym hełmem. Stoi przy dawnym mieście nad lewym brzegiem Odry, między Ścinawą a Głogowem, dziś wsi w gminie Rudna. Chobienia była miastem jeszcze w 1945 roku, a w 1368 roku liczyła się wśród piętnastu najważniejszych miast Śląska i miała prawo bicia monety (rudna.pl).

Zamek

Czteroskrzydłowa rezydencja rosła przez sto lat. Przebudowę dawnego zamku zaczęto około 1530 roku; w skrzydle północno-zachodnim zachowały się relikty budowli z XV wieku. W latach 1583-1584 Georg von Kottwitz młodszy zamienił zamek w renesansowy pałac, z malowanymi stropami i herbami na ścianach. Ostateczny kształt rezydencja dostała w latach dwudziestych XVII wieku za Leonharda von Kottwitza: powstało wtedy skrzydło z wielką salą na piętrze, szczyty i baniaste hełmy wież (Narodowy Instytut Dziedzictwa). Które skrzydło jest najstarsze, opisy się różnią: NID wskazuje południowe z wieżą bramną, opis z rejestru zabytków na lubiniokolice.pl zachodnie. Pierwotnie zamek otaczała fosa z wodą, zasypana w XVIII wieku.

Kottwitzowie trzymali Chobienię od 1504 roku. W 1638 roku prawa do dóbr przeszły na Seidlitzów, a w 1691 roku na Christiana Wentzla von Nostitz und Rieneck. W 1611 roku Leonhard von Kottwitz wyprawił tu wesele Johanna Heermanna, a w 1759 roku król Fryderyk II odwiedził w zamku żołnierzy rannych w bitwie pod Kunowicami.

Pożar w 1722 roku strawił zamek, który odbudowano w dawnym kształcie. W 1763 roku część elewacji i wnętrz dostała barokowy wystrój, a w 1905 roku układ wnętrz przebudowano w duchu eklektyzmu. Przy tej przebudowie odkryto malowany strop z 1583 roku z herbami rodowymi. Po 1933 roku zamek należał do miasta, w latach 1943-1944 mieściła się w nim szkoła. Konserwatorzy pracowali przy nim w latach 1983-1990, a do rejestru zabytków trafił 16 maja 1960 roku pod numerem 694.

Ze źródłem w piwnicy wiąże się legenda o rozpustnej dwórce zaklętej w złotą kaczkę. Opowiada ją strona o pałacu prowadzona na Uniwersytecie Przyrodniczym we Wrocławiu.

Brama zamku dziś

Zamek remontuje prywatny właściciel, a Wikipedia wymienia jako opiekuna obiektu fundację. W opracowaniu NID z listopada 2015 roku jest zabezpieczony i niedostępny dla zwiedzających; dzień otwartych bram z przewodnikami wypadł 19 maja 2018 roku (lubin.pl). Kto chce stanąć pod murami, ma pewniejszą okazję we wrześniu: Centrum Kultury Gminy Rudna urządza tu festiwal Zamczysko, w 2024 roku 7 września, w 2025 roku 6 września.

Rynek

Miasto otaczały mury, a bramy nazywano od kierunków: Ścinawska, Głogowska i Odrzańska. Prawa miejskie nadał Chobieni książę Henryk Brodaty (rudna.pl); Wikipedia podaje rok 1238, a opis z rejestru zabytków zaznacza, że dokładna data nie jest znana. W 1322 roku Chobienia liczyła 800 mieszkańców, w 2011 roku 764. W styczniu 1945 roku zniszczenia objęły połowę miasta, a po wojnie Chobienia straciła prawa miejskie.

Na rynku stał ośmiokątny zbór z 1769 roku. Zniszczony w 1945 roku, zniknął w latach sześćdziesiątych: rozbiórkę datuje się na 1963 rok, choć według gminy zbór i ratusz stały jeszcze w 1965 roku. W 2009 roku przebudowano środek rynku i postawiono nową fontannę.

Z rynkiem wiąże się też cech piętnastu rolników założony za Kottwitzów, opisywany jako pierwszy związek chłopów w Niemczech (Wikipedia). Skrzynię cechową ukryto w 1945 roku i nie wiadomo, czy uciekający mieszkańcy zdołali ją zabrać.

Dwa kościoły

Kościół parafialny świętych Piotra i Pawła stoi od średniowiecza, a obecny kształt zawdzięcza przebudowie z lat 1584-1587, którą prowadził właściciel zamku Georg von Kottwitz.

Na dawnym cmentarzu miejskim zostały zarysy fundamentów kościoła świętego Idziego i jedna ściana nawy. Wmurowano w nią kamienne epitafium Heinricha von Sacka z Radoszyc i jego żony Katarzyny z 1580 roku. Około 2 kilometrów na północ od wsi leży grodzisko starsze niż miasto.

Nad Odrą

Prom w Chobieni przewoził ludzi na prawy brzeg, do stacji kolejowej. Przeprawa działała do 10 września 2012 roku i zamknięto ją po otwarciu mostu w Ciechanowie. Budynek stacji PKP rozebrano już w 1984 roku.

Więcej o wsiach tej gminy jest we wpisie gmina Rudna i wsie wokół Żelaznego Mostu, a o mieście dalej w dół Odry przewodnik Głogów: co zobaczyć.