Zakaczawie w Legnicy, dzielnica za rzeką, o której teatr zrobił balladę, a muzeum film o cudach

Zakaczawie to legnicka dzielnica po wschodniej stronie Kaczawy, i od rzeki ma nazwę. Muzeum Miedzi wyznacza jej granice tak: od zachodu rzeka, od północy tory kolejowe, od wschodu cmentarz komunalny, od południa ulica Wrocławska. Dzielnica ma też drugą, starszą nazwę: Kartuzy. Od 13 listopada 2026 o dzielnicy opowiada wystawa Teatru Modrzejewskiej "Dzielnica cudów. Pięć lat wśród mieszkańców legnickiego Zakaczawia".

Przejdźmy ją po kolei, od nazwy do teatru.

Kartuzy

Nazwa Kartuzy wzięła się od zakonu kartuzów. Według filmu Muzeum Miedzi sprowadził ich do Legnicy książę Ludwik II w trzeciej dekadzie XV wieku, a klasztor rozebrano w połowie XVI wieku. Po zakonie została tylko nazwa, która przez wieki funkcjonowała zamiennie z Zakaczawiem.

Kamienice

Miasto wchłonęło Zakaczawie w XIX wieku. Od lat 70. tego stulecia stawiano tu kamienice czynszowe i ludzi szybko przybywało: na początku XX wieku dzielnica liczyła już około 10 000 mieszkańców. Mieszkali tu robotnicy, kolejarze i niżsi urzędnicy. Muzeum podkreśla, że niemieckie Kartuzy były zwykłą robotniczą dzielnicą, a nie dzielnicą zakazaną.

Na początku XX wieku dostały też własny kościół. Kamień węgielny pod kościół, dziś św. Jacka, położono w październiku 1904 roku, poświęcono go w czerwcu 1908 roku.

Rok 1945

Latem 1945 roku polskie życie w Legnicy zaczęło się właśnie tu, za rzeką. Muzeum przypomina dwa adresy. Pierwszy polski dom kultury otwarto latem 1945 roku przy ulicy Łąkowej. Szkoła przy ulicy Kamiennej, dziś Szkoła Podstawowa nr 1, była jedynym budynkiem, w którym 4 września 1945 roku dało się zainaugurować rok szkolny.

Kartuska 63

Od końca XIX wieku pod tym adresem działała gospoda z estradą. Po wojnie była tu sala Gloria, potem klub Czarni. Na początku XXI wieku Teatr Modrzejewskiej wystawił w tym miejscu dwa spektakle.

Kino Kolejarz

Dom kultury Kolejarz przy Łąkowej, z kinem, zamknięto na początku lat 90. W nieczynnym kinie Teatr Modrzejewskiej grał "Balladę o Zakaczawiu" Jacka Głomba, Krzysztofa Kopki i Macieja Kowalewskiego. Tam też powstała większość zdjęć do telewizyjnej wersji spektaklu. Budynku już nie ma: PKP zdecydowały o jego wyburzeniu w 2014 roku.

Ballada

Spektakl opowiada o powojennym Zakaczawiu, w którym rządził Gienek Cygan, na scenie Benek Cygan. Wtedy dzielnica zyskała opinię szemranej, choć jedyne źródło, w którym to znaleźliśmy, to tekst portalu wroclaw.pl z 2019 roku. Za "Balladę" Jacek Głomb dostał Dolnośląski Brylant Roku 2000. Jako rok spektaklu TVN24 podaje 2000; wroclaw.pl w 2019 roku pisał o 18 latach od premiery, co wskazywałoby na 2001.

Wystawa

Wernisaż "Dzielnicy cudów" odbędzie się w piątek 13 listopada 2026 o 18:00 w holu Starego Ratusza. Wstęp jest wolny, termin jest też w naszym kalendarzu wydarzeń. Starszą część miasta, po drugiej stronie rzeki, opisujemy przy Rynku, a powojenną Legnicę radzieckich garnizonów w tekście o Małej Moskwie.