Pojezierze Legnickie. Cztery największe jeziora polodowcowe najdalej na południe w Polsce

Mapa Polski pokazuje pojezierza na północy: Mazury, Kaszuby, Pojezierze Wielkopolskie. Najdalej na południe wysunięta grupa jezior polodowcowych leży jednak pod Legnicą, na Wysoczyźnie Średzkiej, w powiecie legnickim. Wikipedia nazywa ją Pojezierzem Legnickim albo Kunickim i wymienia cztery największe jeziora: Kunickie, Koskowickie, Tatarak i Jaśkowickie. Ile ich jest łącznie, w przeczytanych przez nas źródłach nie stoi, i to jest pierwsza rzecz do zapamiętania: "pięć jezior", które pojawia się w opisach wycieczek, to liczba bez pokrycia.

Cztery największe

1. Jezioro Kunickie, gmina Kunice. 95 hektarów, ponad kilometr długości i kilometr szerokości, 7 metrów w najgłębszym miejscu. Z trzech jezior, o których źródła mówią coś więcej niż nazwę, jedyne z plażą, promenadą, wypożyczalniami żaglówek i kajaków oraz klubem żeglarskim. Po wschodniej stronie Wyspa Mew, po południowej wzniesienie, na którym 2500 lat temu stał gród kultury łużyckiej.
2. Jezioro Koskowickie, gmina Legnickie Pole. 55 hektarów, kilometr na 800 metrów, trzy metry głębokości. Od 2004 roku rezerwat przyrody o powierzchni 63,79 hektara, z trzciną zamiast plaży i jednym z największych trzcinowisk na Dolnym Śląsku i około trzydziestoma gatunkami ptaków lęgowych. Na cyplu wschodniego brzegu leżała osada sprzed 2800 lat, którą archeolodzy nazywają dolnośląskim Biskupinem.
3. Jezioro Jaśkowickie, gmina Kunice. 24 do 27 hektarów (źródła się różnią), 9,4 metra głębokości, czyli najgłębsze na pojezierzu. Bez plaży, dla wędkarzy; stąd pochodzi rekordowy polski węgorz z 1994 roku, 6,43 kilograma.
4. Tatarak. Jedyne z czterech bez powierzchni i głębokości w źródle, które dałoby się zacytować. Reportaż o Jeziorze Kunickim wspomina o przyduchach "na miarę Koskowic czy Tataraku w Jezierzanach", więc jezioro ma za sobą ten sam problem co sąsiedzi: płytką, ciepłą wodę, w której latem brakuje tlenu. Kto zna liczby Tataraku ze źródła, niech napisze w komentarzu.

Skąd się wzięły

Z lądolodu, mówi Wikipedia: to jeziora polodowcowe zlodowacenia środkowopolskiego, stadiału Warty. Karta geostanowiska Geoparku Kraina Wygasłych Wulkanów, jedyne opracowanie naukowe w naszych źródłach, jest ostrożniejsza. Pisze, że geneza misy Jeziora Koskowickiego nie została jednoznacznie udowodniona, że obok hipotezy lodowcowej rozważa się termokrasową (wytopienie wieloletniej zmarzliny) i że całe Pojezierze Legnickie nie było przedmiotem systematycznych badań geomorfologicznych. Innymi słowy: jeziora są, wiadomo mniej więcej, z jakiej epoki, i nie wiadomo do końca, jak dokładnie powstały.

Dlaczego było ich więcej

Bo w pierwszej połowie XVIII wieku zaczęto regulować Kaczawę. Poziom wód opadł, wiele jezior zanikło, a powierzchnia i głębokość pozostałych znacznie się zmniejszyły. Wszystkie dzisiejsze zbiorniki są przepływowe, włączone w sieć dopływów Odry, głównie Kaczawy.

Nie tylko gmina Kunice

Pojezierze bywa nazywane Kunickim i to sugeruje, że wszystkie jeziora leżą w gminie Kunice. Nie leżą. Kunickie i Jaśkowickie tak; Koskowickie jest w gminie Legnickie Pole, między Koskowicami a Grzybianami, i tylko jego północny brzeg należy do wsi z gminy Kunice.

Jak dojechać

Pociągiem: od 15 czerwca 2025 roku na linii Wrocław-Legnica działa przystanek Kunice, z Legnicy jeden przystanek.

Autobusem: linia 23 MPK Legnica do Grzybian, skąd nad Jezioro Koskowickie jest kilkaset metrów.

Rowerem: trasa około 23 kilometrów z Legnicy przez Koskowice, Grzybiany, Rosochatą i Jaśkowice do Kunic obejmuje wszystkie trzy jeziora z liczbami; legnicki OSiR poprowadził nią w 2010 roku Rajd Rowerowy Trzech Jezior. Znakowane szlaki powiatu: Szlak Tarninów z Legnickiego Pola nad Jezioro Koskowickie (5 kilometrów) i do Grzybian (6,5) oraz piąty odcinek Szlaku dookoła Legnicy przez Koskowice, Grzybiany, Rosochatą i Jaśkowice.

Samochodem: Kunice pięć kilometrów na północny wschód od Legnicy, Jezioro Koskowickie sześć kilometrów na wschód od centrum miasta, Jaśkowickie dziewięć.

Co z tego wybrać

Na kąpiel, żagle i wieczorny spacer po oświetlonej promenadzie: Kunickie, z zastrzeżeniem, że obecność ratowników na plaży zmieniała się w ostatnich latach i trzeba ją sprawdzić na dany sezon. Na ptaki i ciszę: Koskowickie, z lornetką, bez wchodzenia w trzciny. Na wędkę: Jaśkowickie albo Koskowickie od strony Koskowic i ogródków działkowych. Kto ma jeden dzień na Legnicę i okolice, łączy to z Legnicą w jeden dzień; kto szuka innej przyrody regionu, ma Wzgórza Dalkowskie na północy i Stawy Przemkowskie na zachodzie.

Każde z trzech jezior z liczbami ma własny tekst, podobnie gmina Kunice; Tatarak dostanie go dopiero wtedy, gdy ktoś podeśle źródło.