Dlaczego nad Jeziorem Koskowickim nie ma plaży? Rezerwat 63,79 ha między Koskowicami a Grzybianami

Z Legnicy jest tu sześć kilometrów na wschód, a mimo to Jezioro Koskowickie zna dużo mniej ludzi niż Kunickie. Powód jest prosty: to rezerwat przyrody, bez plaży, bez pomostu dla kąpiących się, z trzcinami zamiast piasku. Odpowiadamy na pytania, które zadaje każdy, kto trafi tu po raz pierwszy.

Co chroni rezerwat?

Ptaki i wodę, w której żyją. Rezerwat Jezioro Koskowickie utworzono w 2004 roku (Dziennik Urzędowy Województwa Dolnośląskiego Nr 77, pozycja 1517) na 63,79 hektara, z otuliną 22,27 hektara obejmującą południowe brzegi. Formalnie to rezerwat wodny, typ faunistyczny, podtyp ptaków. Chroni naturalny zbiornik z lęgową populacją ptaków wodno-błotnych, chronionymi gatunkami ryb, dużym trzcinowiskiem i zespołem narecznicy błotnej i oczeretu jeziornego.

W wodzie żyje około 20 gatunków ryb, w tym chronione różanka i piskorz. Ptaków lęgowych jest około 30 gatunków, w większości chronionych, a powiat legnicki liczy wszystkie obserwowane tu gatunki na nieco ponad sto. Najrzadszy z lęgowych to bąk, ptak z rodziny czapli, którego na Śląsku spotyka się rzadko; obok niego zielonka i wąsatka.

Trzcinowisko należy do największych na Dolnym Śląsku i zajmuje ponad jedną dziesiątą chronionego obszaru. W rezerwacie stoi też siedem drzew uznanych za pomniki przyrody. Rezerwat nie leży w żadnym większym obszarze chronionym, także poza siecią Natura 2000; ma tylko własną otulinę.

Jak duże i jak głębokie jest jezioro?

55 hektarów przy kilometrze długości i 800 metrach szerokości; lustro wody na wysokości 118,8 metra nad poziomem morza. Głębokość misy: trzy metry. To jezioro płytkie i eutroficzne, czyli bogate w substancje odżywcze, co dla ptaków jest zaletą, a dla wody problemem, bo szybciej zarasta.

Skąd się wzięło, nie jest pewne. Karta geostanowiska Geoparku Kraina Wygasłych Wulkanów mówi wprost, że geneza misy nie została jednoznacznie udowodniona: obok hipotezy lodowcowej, takiej jak dla jezior północnej Polski, rozważa się termokrasową, czyli wytopienie wieloletniej zmarzliny. Całe Pojezierze Legnickie nie było przedmiotem systematycznych badań geomorfologicznych. Zdanie "jezioro polodowcowe", które stoi w większości opisów, jest więc najbardziej prawdopodobną wersją, nie faktem zmierzonym.

Dlaczego jezioro ma za mało wody?

Bo zasila je głównie potok Chłodnik z dopływem Smug, a w mniejszym stopniu deszcz. Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska we Wrocławiu zleciła ekspertyzę zasobów wodnych rezerwatu z powodu deficytu wody. Wikipedia dodaje, do czego jezioro straciło przez ostatnie dekady: do końca XX wieku było ważnym żerowiskiem i noclegowiskiem ptaków migrujących, a wraz ze wzrostem rekreacyjnego wykorzystania brzegów tę rolę utraciło. Jako zagrożenia wymienia niekontrolowaną presję wędkarską (samochody na brzegu, pomosty, przystanie) i spływ nawozów z pól, które dominują w zlewni.

Czy można tu łowić ryby?

Można, z dwóch stron. Serwis wędkarski Fishster podaje, że łowiskiem opiekuje się Koło PZW Legnica Kotwica. Łowi się od strony północnej, obok ogródków działkowych Nad Jeziorem, albo od wsi Koskowice. Tereny rezerwatu wyłączone z wędkowania są oznaczone i to nie jest formalność: presja wędkarska stoi w opisie rezerwatu jako jedno z głównych zagrożeń.

Co leżało na cyplu?

Osada, którą archeolodzy nazywają dolnośląskim Biskupinem. Na cyplu wschodniego brzegu, od strony Grzybian, na 1,2 hektara stała osada kultury łużyckiej, zamieszkana z przerwami od przełomu IX i VIII wieku przed naszą erą do końca V wieku przed naszą erą. Grunt był mocno zawodniony, więc drewno przetrwało: ulica, falochron, wiosło sterowe. Znaleziono bransolety ceramiczne, zawieszkę w kształcie zwierzęcia i jedną z największych w Polsce prehistorycznych pracowni odlewniczych brązu, działającą w VII i VI wieku przed naszą erą, z formami odlewniczymi i tyglami. Wytwarzano w niej głównie pierścienie i bransolety.

Stanowisko odkrył w 1938 roku miejscowy nauczyciel. Wykopaliska szły w czterech turach: 1959-1962, 1970-1973 i 1977-1980 pod kierunkiem Z. Bukowskiego oraz 2010-2011. W 2014 roku Muzeum Miedzi w Legnicy wydało sześćsetstronicową monografię osady (T. Stolarczyk i J. Baron, "Osada kultury pól popielnicowych w Grzybianach koło Legnicy"), a w 2016 roku pokazało znaleziska na wystawie. Znaleziska są w muzeum, nie na cyplu.

Jak tu dojechać i gdzie stanąć?

Z Legnicy autobusem MPK linii 23 do Grzybian; przystanki nazywają się Grzybiany Działki, Grzybiany Kościół, Grzybiany Nr 51 i Grzybiany Pętla. Grzybiany leżą na północnym brzegu jeziora, więc od przystanku do wody jest blisko. Pieszo i rowerem prowadzi tu Szlak Tarninów: z Legnickiego Pola nad Jezioro Koskowickie jest 5 kilometrów, do Grzybian 6,5. Przez Koskowice i Grzybiany biegnie też piąty odcinek Szlaku dookoła Legnicy.

Na koniec sprawa, którą mylą nawet mapy: jezioro leży w gminie Legnickie Pole, nie w gminie Kunice. Na północnym brzegu są Grzybiany (gmina Kunice), na południowym Koskowice (gmina Legnickie Pole). Wszystkie trzy jeziora okolicy opisujemy razem we wpisie o Pojezierzu Legnickim.