Historia Lubina rok po roku: od grodu z 1224 roku do miasta z 67 tysiącami mieszkańców

W 1946 roku spis powszechny naliczył w Lubinie 1 769 osób. Pięćdziesiąt lat później miasto miało 83 490 mieszkańców, czterdzieści siedem razy więcej. To jest najkrótsze streszczenie tej historii. Poniżej dłuższe, z datami, z których każdą sprawdziliśmy w źródle.

1224

Najstarsza data w tym kalendarium. Na terenie dzisiejszego Wzgórza Zamkowego stał gród kasztelański, wzmiankowany w tym roku. Nazwa miasta pochodzi od staropolskiego imienia Luba. Jan Biliński, którego opracowanie publikuje portal historialubina.pl, zaznacza, że data lokacji na prawie magdeburskim i osoba lokatora nie są znane. Najwcześniejszy dokument, w którym mieszkańcy Lubina nazwani są mieszczanami (cives), wystawił książę Konrad II w 1295 roku. Rok 1178, który w zestawieniu wieku miast Zagłębia podaliśmy za Wikipedią jako nadanie praw miejskich przez Bolesława Wysokiego, u Bilińskiego nie pada; on pisze tylko, że Lubin mógł działać jako miasto na prawie polskim już w pierwszej połowie XIII wieku. Obie wersje zostawiamy obok siebie.

1339

Po śmierci Konrada II w 1304 roku Lubin przypadł w 1312 roku księciu Janowi. W 1339 roku, drogą dzierżaw, pożyczek i zastawów, wszedł w skład księstwa legnickiego. Średniowieczne miasto tuż po lokacji zajmowało czworobok o wymiarach około 250 na 300 metrów.

1348 do 1358

Dziesięć lat, z których pochodzą mury, kaplica i kodeks. Książę Ludwik I rezydował w tym czasie na lubińskim zamku. Powstały wtedy kamienno-ceglane mury obronne (portal miasta datuje je na lata 1348-1358), kaplica zamkowa z fundacyjną datą 1349 na portalu oraz kodeks o świętej Jadwidze, ukończony w 1353 roku przez Mikołaja Pruzia. O tym, gdzie ten kodeks jest dzisiaj, piszemy osobno.

1428 i 1431

Dwa najazdy husytów. Miasto oparło się obu, co portal miasta wiąże wprost z murami. W 1453 roku piorun wywołał pożar, który zniszczył 140 domów.

1515

Odbudowa ratusza. Cech sukienników liczył wtedy 400 członków, a rada miejska kupowała kolejne folwarki. Biliński nazywa XVI wiek korzystnym dla miasta.

1626

Wielki pożar w czasie wojny trzydziestoletniej zniszczył niemal całą zabudowę. Dwa lata później przez miasto przeszli lisowczycy, polska jazda na służbie cesarza. W 1641 roku, jak pisze Lubiński Magazyn Informacyjny, oblężenie szwedzkie zniszczyło zamek. Tę datę rozbieramy we wpisie o zamku, bo nie wszystkie źródła podają tę samą.

1741

Prusacy zajęli Lubin 16 kwietnia 1741 roku. Od 1746 roku w mieście stał stały garnizon. W 1757 roku austriaccy pandurzy zaprószyli ogień: spłonęły 183 domy i 74 zabudowania gospodarcze. Jedenaście lat później, w latach 1768-1769, wzniesiono ratusz, który stoi na Rynku do dziś.

1869

Kolej do Legnicy, a dwa lata później do Głogowa. Wcześniej, w 1867 roku, powstała gazownia. W 1883 roku wybudowano koszary kawalerii, rozbudowywane do 1938 roku. W 1904 roku uruchomiono mleczarnię i wieżę wodną. W 1939 roku miasto liczyło 10 809 mieszkańców.

1945

Walki o Lubin zaczęły się w sobotę 27 stycznia 1945 roku, natarciem o godzinie 23.00 od strony Księginic. Skala zniszczeń zależy od źródła. Biliński pisze o 40 procentach budynków zniszczonych i drugich 40 procentach uszkodzonych. Lubiński Magazyn Informacyjny cytuje inne szacunki: 70 do 85 procent substancji miasta, a według danych niemieckich 490 zniszczonych obiektów. Spis z 1946 roku naliczył 1 769 mieszkańców.

1957

23 marca 1957 roku zespół Jana Wyżykowskiego natrafił na rudę miedzi; ten pierwszy odwiert był w Sieroszowicach, a otwór w okolicy Lubina potwierdził złoże 8 sierpnia tego roku. Budowa Zakładów Górniczych Lubin ruszyła 1 stycznia 1960 roku, kopalnia zaczęła pracę 19 lipca 1968 roku, a pełną zdolność 4,5 miliona ton rudy rocznie osiągnęła w 1972 roku. O odkrywcy i o kopalniach mamy osobne wpisy: Jan Wyżykowski i trzy kopalnie KGHM. Skutek dla miasta widać w liczbach: 5 471 mieszkańców w 1960 roku, 28 900 w 1970, 67 119 w 1980.

1996

Szczyt. Tabela ludności, którą Wikipedia zestawia z roczników GUS, pokazuje 83 490 mieszkańców. Od tego roku liczba spada: 74 045 w 2010, 72 892 w 2017. Dane GUS na 31 grudnia 2024 roku mówią o 67 155 mieszkańcach, o 14,3 procent mniej niż w 2002 roku. Ratusz z 1769 roku przeszedł remont w latach 2014-2016 i mieści dziś prezydenta, radę miejską i muzeum.

Czego to kalendarium nie ma

Roku, w którym niemiecki Lueben stał się urzędowo Lubinem. Biliński tej daty nie podaje, a nie chcieliśmy jej brać z pamięci. Dopiszemy, gdy znajdziemy zarządzenie.