Gmina Chocianów to w połowie las. Dwanaście wsi wokół miasta, od największej do najmniejszej

Połowę z 230,27 kilometra kwadratowego gminy Chocianów zajmują lasy, a użytki rolne 42 procent. Gminę tworzą miasto i dwanaście sołectw, w których w spisie z 2021 roku naliczono razem 4 993 osoby. Cała gmina liczyła w połowie 2020 roku 12 973 mieszkańców.

Gmina w obecnym kształcie istnieje od 4 października 1973 roku. Powstała w powiecie lubińskim, gdy do Chocianowa przeniesiono siedzibę gminy Trzebnice, a od 1999 roku należy do powiatu polkowickiego. Graniczy z gminami Chojnów, Gromadka, Lubin, Polkowice, Przemków i Radwanice.

Wsie od największej do najmniejszej

Liczba przy nazwie to mieszkańcy z Narodowego Spisu Powszechnego 2021.

1. Trzebnice (925). Dawna siedziba gminy. Z parafią w Trzebnicach lokalny historyk wiąże XV-wieczną kaplicę Dornheimów, z której wyrósł kościół na rynku w Chocianowie.
2. Chocianowiec (809), po niemiecku Gross Kotzenau. Wieś istniała już w 1286 roku. W XIV wieku stanął tu murowany zamek, w XVI wieku przebudowany; w rejestrze zabytków jest jako zespół pałacowy, zamek wodny w ruinie. W 1935 roku urządzono w nim siedzibę kobiecej służby pracy, po wojnie szkołę, którą prowadzono do 1955 roku, a potem budynek popadł w ruinę. Obok park krajobrazowy z początku XIX wieku i wiatrak z przełomu XVIII i XIX wieku. W latach 1910-1985 wieś miała stację na linii z Lubina do Chocianowa.
3. Szklary Dolne (730). Przy szkole podstawowej stoi hala sportowa z 2005 roku.
4. Parchów (677). Pałac z 1702 roku zaprojektował Martin Frantz, ten sam architekt, któremu przypisuje się przebudowę pałacu w Chocianowie. W rejestrze zabytków są też cmentarz z początku XIX wieku i aleja dębowo-brzozowa.
5. Brunów (529). Klasycystyczny kościół Podwyższenia Krzyża Świętego zbudowano w latach 1834-1836 jako ewangelicki, a remontowano w 1975 roku.
6. Żabice (293). W rejestrze zabytków jest park dworski z końca XVIII wieku.
7. Pogorzeliska (275). Szachulcowy kościół św. Jacka to dawny kościół graniczny. W 1656 roku książę legnicki Ludwik IV zezwolił zbudować go dla protestantów z okolic Przemkowa i Szprotawy. Ołtarz ufundowano w 1657 roku, wieżę dobudowano w 1670, a w 1718 kościół gruntownie przebudowano. W drugiej połowie XVII wieku był związany z ponad 70 gminami protestanckimi.
8. Ogrodzisko (192). Jedno z sołectw dawnej gminy Trzebnice, z której w 1973 roku powstała gmina Chocianów.
9. Michałów (168). W czasie przesiedleń akcji "Wisła" osiedlono tu 36 rodzin łemkowskich. W latach 1987-1989 zbudowano cerkiew w stylu łemkowskim, dziś prawosławną parafialną cerkiew św. Michała Archanioła. W pierwszy weekend sierpnia wieś gości Łemkowską Watrę na Obczyźnie; Wikipedia datuje pierwszą Watrę na 1980 rok, a portal zmiedzi.pl wywodzi ją ze spotkań "Ogniska" z 1979 roku. W 2026 roku Watra znów odbyła się w Michałowie.
10. Raków (167). Tędy najłatwiej wjechać na rowerową pętlę DOT6: od stacji w Rokitkach drogą 328 do okolic Rakowa.
11. Trzmielów (138). Kościół Matki Bożej Różańcowej, dawny zbór ewangelicki, zbudowano w latach 1656-1659 staraniem Hansa Ernesta von Hocke. Był drewniany, w połowie XIX wieku przebudowano go na szachulcowy, a restaurowano w 1909 roku i w latach 1972-1977. W środku jest epitafium pierwszego pastora, Adama Kocha z Bierutowa, który służył tu w latach 1657-1674.
12. Jabłonów (90). Najmniejsza miejscowość gminy.

Oba kościoły graniczne, w Pogorzeliskach z 1656 roku i w Trzmielowie z lat 1656-1659, stoją do dziś w konstrukcji szachulcowej.

Las, torfowiska i rower

Rezerwat Czarne Stawy utworzono 11 kwietnia 2006 roku. Na 133,76 hektara chroni fragmenty borów bagiennych i roślinność torfowiskową.

Przez rezerwat prowadzi rowerowa pętla DOT6 o długości 65,73 kilometra, opisana jako trudna. W pobliżu trasy, na Wzgórzu Fryderyki, stoi ruina neogotyckiej wieży widokowej, o której więcej we wpisie o pałacu w Chocianowie. Część gminy obejmuje park krajobrazowy z otuliną, który opisaliśmy przy Stawach Przemkowskich, a wsie po drugiej stronie granicy zebraliśmy we wpisie o gminie Przemków.