Ratusz w Ścinawie, po którym została wieża. Ile ma lat, skoro dół jest średniowieczny, a górę odbudowano w 1974?

Wieża na środku ścinawskiego Rynku, pod adresem Rynek 17, jest jednocześnie budowlą średniowieczną, barokową i powojenną. Dolna, kwadratowa część pochodzi z ratusza, na który miasto dostało zgodę w 1348 roku. Najwyższe kondygnacje wzniesiono w 1668. Po zniszczeniu w 1945 roku wieżę odbudowano w 1974, a sam ratusz już nie wrócił: w jego miejscu stoi budynek urzędu z lat 60. Tak opisuje ją karta Narodowego Instytutu Dziedzictwa, według której to "cenny przykład świeckiej architektury gotyckiej i barokowej". Pytanie o wiek wieży ma więc kilka uczciwych odpowiedzi, zależnie od tego, którą kondygnację wskazać palcem.

1348: zgoda na most i ratusz

Karta NID otwiera historię zdaniem, że w 1348 roku Jan Luksemburski zezwolił miastu, wtedy jeszcze Steinau, zbudować most i ratusz, a przy nim dwie sale: dla wagi miejskiej i dla postrzygalni sukna. Z tamtej budowli przetrwała do dziś dolna część kwadratowej wieży.

Autor opracowania "Ziemia Lubińska" Henryk Rusewicz datuje ten sam dokument na 13 stycznia 1348 i przypisuje go "księciu Janowi", który odnowił miastu dawne przywileje. W tamtych latach Ścinawa miała własnego księcia, Jana ścinawskiego, więc dwie wersje różnią się tytułem wystawcy, nie rokiem.

Nagłówek tej samej karty NID podaje "ratusz XV w.", co nie przeczy dacie 1348: zgoda na budowę i ukończenie murów to dwie różne chwile.

1632 i 1668: pożar i nowe zwieńczenie

Średniowieczny ratusz spłonął w 1632 roku. Miał dach dwuspadowy i wysoką wieżę z hełmem. Tego samego roku, w sierpniu, ostrzał zniszczył niemal całe miasto.

Do 1654 roku miasto nie miało ratusza. Wtedy go odbudowano, ale najwyższe kondygnacje wieży z hełmem krytym blachą dostawiono dopiero w 1668. Umieszczono na nich herb naczelnika prowincji, barona Wenzla von Lilgenau, w podziękowaniu za pomoc przy odbudowie. Barokowy ratusz miał trzy kondygnacje i dwa dwuspadowe dachy.

1834 albo 1835: drugi pożar

Następny wielki pożar miasta karta NID i gminny BIP datują na 1834 rok. Na portalu polska-org.pl zdjęcie podpisano "Ratusz w Ścinawie po pożarze w roku 1835". Może to być data zdjęcia, nie pożaru; podpis nie pozwala tego rozstrzygnąć, a dwa opracowania instytucjonalne zgodnie wskazują 1834.

Odbudowę zaczęto w 1837 roku według planów wołowskiego architekta von Rimanna. Nowy ratusz poświęcono 12 października 1838: ceglany, neogotycki, na planie zbliżonym do kwadratu, z płaskim dachem. Średniowieczną wieżę wtopiono w bryłę i dobudowano jej ośmioboczne kondygnacje.

1934-1938: przebudowa Graua

Ostatni wygląd sprzed wojny ratusz dostał w latach 1934-1938, według projektu architekta, którego karta NID zapisuje jako "E. Grau". Ratusz dostał wtedy dach dwuspadowy, wieżę otynkowano i przywrócono jej ażurowy, neobarokowy hełm.

Na polska-org.pl przy tej przebudowie stoją dwa imiona: jeden podpis mówi o projekcie "Ericha Graua", drugi o odbudowie "według projektu Erwina Graua". Ten sam portal ma też podpis "ratusz po przebudowie w latach 20-tych" przy zdjęciu datowanym na lata 1930-1944. Czy chodzi o dwie przebudowy, czy o jedną różnie datowaną, ze zdjęć nie wynika. Pewna jest pocztówka z 1915 roku, opisana jako widok "jeszcze przed przebudową".

1945 i lata 60.: ratusz znika

Ratusz został zniszczony w 1945 roku. Gminny BIP pisze, że w latach 60. XX wieku powstał nowy ratusz i nowa pierzeja Rynku "w stylu socjalistycznym"; zdjęcia na polska-org.pl dokumentują budowę nowego ratusza i bloków północnej pierzei w latach 1963-1968.

1974 i 1992: wieża bez ratusza

Wieżę odbudowano w 1974 roku. Rekonstrukcja wzoruje się na wyglądzie po przebudowie z lat 1934-1938, z jednym wyjątkiem: hełm odtworzono bez nawiązania do historycznej formy. W 1992 roku wieża przeszła remont kapitalny.

Co stoi na Rynku dziś

Wieża z cegły na kamiennych fundamentach, kwadratowa u dołu i ośmioboczna wyżej, ma sześć kondygnacji. Od zachodu łączy się z powojennym budynkiem urzędu miasta i gminy. Karta NID nazywa jej dach ostrosłupowym hełmem, BIP gminy stożkowatym; to ten sam hełm opisany dwoma słowami. Służy dziś jako wieża zegarowa, a karta NID zalicza ją do zabytków dostępnych.

Wieża stoi w rejestrze zabytków. Numeru decyzji wpisu karta NID nie podaje, pokazuje tylko identyfikator w systemie Instytutu.

Podobnie warstwowe dzieje mają inne ratusze regionu: w Polkowicach budynek przy Rynku 1 łączy trzy daty, a ratusz w Głogowie spłonął w 1945 roku i swoją wieżę odzyskał dopiero w latach 1994-1996.