Pierwsi górnicy Zagłębia Miedziowego: jak sześciotysięczny Lubin i 1 506 osób w Polkowicach stały się miastami kopalń

Gdy 23 marca 1957 roku ekipa Jana Wyżykowskiego trafiła na miedź pod Sieroszowicami, Lubin był według historialubina.pl małym, sześciotysięcznym miasteczkiem, a Polkowice liczyły trzy lata później 1 506 mieszkańców. W 1980 roku Lubin miał 67 119 mieszkańców, Polkowice 17 971. Ludzi do kopalń trzeba było sprowadzić, wyszkolić i gdzieś zakwaterować, i to jest historia, o której źródła mówią mniej, niż by się chciało.

Kto przyjechał pierwszy?

Wiertnicy i mierniczy, potem budowlańcy. Strona historialubina.pl pisze, że w pierwszych latach po odkryciu złoża w Lubinie i okolicach nie działo się jeszcze zbyt wiele, a oczekiwania potwierdzały pionierskie ekipy wiertników, mierniczych i pierwsze ekipy budowlane, wylesiające teren i wznoszące prowizoryczne obiekty. Budowa Zakładów Górniczych Lubin ruszyła 1 stycznia 1960 roku, a jako dzień rozpoczęcia pracy kombinatu wpisano 1 maja 1961.

Skąd ci ludzie przyjeżdżali, żadne z odczytanych źródeł nie podaje w liczbach. Jedyne zdanie o motywie brzmi: "Tu zawsze były godziwe zarobki, które z kolei przyciągały zdolnych i ambitnych ludzi". Odkrycie samo w sobie opisujemy w tekście o Janie Wyżykowskim.

Kiedy ruszyły kopalnie?

W trzech krokach, w trzech miastach:

1. Lubin: budowa od 1 stycznia 1960 roku, pierwsza tona rudy 20 marca 1963 (Wikipedia), rozpoczęcie pracy 19 lipca 1968 przy 25 procentach zdolności (Trybuna Górnicza), pełna zdolność 4,5 miliona ton rocznie w 1972 roku.
2. Polkowice: budowa od 1962 roku, pierwsze próbne wydobycie 5 listopada 1965, pełna zdolność rozwinięta w latach 1968-1972.
3. Rudna: przekazana do eksploatacji w lipcu 1974 roku.

Uchwała Rady Ministrów z 1962 roku zakładała budowę wszystkich trzech w ciągu pięciu lat, 1961-1965. Pełną zdolność każda z nich osiągnęła później.

Gdzie szkolono górników?

W Lubinie, od września 1963 roku. Decyzja o utworzeniu szkół górniczych zapadła w 1962 roku, nauka ruszyła we wrześniu 1963, a 1 września 1964 szkoła dostała własną nazwę, stałą siedzibę i kadrę; tę datę Zespół Szkół nr 1 uznaje za dzień powstania placówki. Działały pod nazwami Technikum Górnictwa Rud Ministerstwa Przemysłu Ciężkiego, Zasadnicza Szkoła Górnicza KGHM oraz Technikum Górnicze dla Pracujących KGHM.

Tempo naboru mówi więcej niż opisy: 207 uczniów w 1963 roku, 723 rok później, 1 303 w trzecim roku kształcenia. Szkoła rosła sześciokrotnie w dwa lata, zanim pierwsza kopalnia doszła do ćwierci zdolności.

Jak rosły miasta?

Lubin z 5 471 mieszkańców w 1960 roku do 28 900 w 1970 i 67 119 w 1980, a w 1990 roku 82 300. Polkowice z 1 506 w 1960 roku do 7 659 w 1970 i 17 971 w 1980. Dla Polkowic plan zakładał pierwotnie 50 tysięcy mieszkańców, ale ograniczono go do 25 tysięcy z powodu rozległego obszaru eksploatacji pod miastem. Gdzie tych ludzi zakwaterowano i jak wyglądały nowe osiedla, opisuje wpis o osiedlach górniczych Lubina i Polkowic.

Czego nie wiemy?

Trzech rzeczy, które byłyby sednem tej historii: skąd konkretnie pochodzili pracownicy (regiony, liczby), jak działał werbunek (akcje, plakaty, hotele robotnicze) i ilu ludzi zatrudniał kombinat w 1961, 1965, 1970 i 1975 roku. Publikacja Muzeum Historycznego w Lubinie "Lubin 1960. Obraz miasta w świetle dokumentów i prasy" może to zawierać, ale jeszcze do niej nie dotarliśmy. Gdy to zrobimy, uzupełnimy wpis. Do tego czasu opieramy się na datach i liczbach ludności, a o ludziach, którym region postawił pomniki, piszemy w tekście o pomnikach górników w Zagłębiu.