Kto pilnuje Żelaznego Mostu. Tysiące punktów pomiarowych w ziemi i eksperci dwa razy w roku

Zapora, która w 2017 roku rosła o półtora metra rocznie i według planu ma w 2037 roku sięgnąć 114 metrów, wymaga kogoś, kto codziennie sprawdza, czy stoi tak, jak przewidział projekt. W przypadku Żelaznego Mostu to trzy warstwy: oddział KGHM, który obiektem zarządza, sieć czujników w ziemi i na wałach oraz grono ekspertów z zewnątrz, które czyta ich wyniki. Kto i czym mierzy, w liczbach z publikacji branżowej Inżynier Budownictwa oraz komunikatów spółki.

Zakład Hydrotechniczny

Oddział KGHM Polska Miedź powołany 1 stycznia 1996 roku, wydzielony z Zakładów Górniczych Rudna. Od tego dnia nadzoruje Żelazny Most. W 2016 roku, na dwudziestolecie, administrował ponad 3 200 hektarami terenów przemysłowych, leśnych i rolnych oraz siecią rurociągów o długości ponad 150 kilometrów; w 2021 roku, na dwudziestopięciolecie, spółka pisała już o 260 kilometrach sieci hydrotransportu. Różnica może wynikać z innego zakresu liczenia albo z rozbudowy sieci między tymi datami; źródła tego nie wyjaśniają. Do zakładu należy też kopalnia piasku podsadzkowego Obora.

Co siedzi w ziemi

Lista urządzeń pomiarowych z artykułu Inżyniera Budownictwa, który jest przedrukiem pracy z 2016 roku, więc liczby opisują tamten stan:

1. Blisko 2 000 piezometrów różnego typu w masywie odpadów, na zaporach oraz na bliskim i dalekim przedpolu; ponad 300 z nich to automatyczne piezometry strunowe. Mierzą poziom i ciśnienie wody w gruncie. Część piezometrów otwartych ma czujniki z próbkowaniem co godzinę, służą też do pobierania próbek wody.
2. 89 inklinometrów o głębokości do 165 metrów. Mierzą przemieszczenia w głębi podłoża, ręcznie, co kwartał; trwa automatyzacja wybranych.
3. Sieć sejsmometryczna z 18 stanowisk.
4. Około 480 reperów powierzchniowych do pomiarów geodezyjnych, wykonywanych dwa do czterech razy w roku.
5. Comiesięczny pomiar wydatków filtracyjnych we wszystkich elementach drenażu pionowego i poziomego.
6. Obchody zapór i ich elementów w cyklach miesięcznych, według stałego schematu, z dokumentacją fotograficzną.

Razem system zbiera informacje z ponad 16 tysięcy punktów pomiarowych, a dane trafiają do bazy o nazwie SyZeM. Wcześniej, na wycieczce technicznej dla mieszkańców gmin Rudna, Polkowice i Grębocice pod koniec sierpnia 2015 roku (relacja z 4 września), sztygar mówił o 460 punktach badawczych i 2 000 otworów obserwacyjnych i przetworników ciśnienia; system rozbudowano od tamtej pory albo inaczej policzono, oba opisy są w źródłach.

Kto czyta wyniki

Zespół Ekspertów Międzynarodowych spotyka się dwa razy w roku, a na spotkaniach prezentowane są najnowsze wyniki monitoringu, badań, analiz i obliczeń; tak opisał to KGHM w komunikacie z 13 września 2019 roku. Sam KGHM przy otwarciu Kwatery Południowej w 2021 roku pisał, że eksperci i naukowcy nadzorują obiekt w regularnych Radach Budowy od prawie trzydziestu lat; to samo zdanie powtarza portal Nowoczesny Przemysł. Z polskiej strony z obiektem od początku jego istnienia związany jest prof. Stanisław Czaban z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu. Roku powołania zespołu ani pełnej listy instytucji w nim zasiadających żadne z odczytanych źródeł nie podaje; Norweski Instytut Geotechniczny prowadzi stronę projektu o Żelaznym Moście, o czym piszemy przy zaporach.

Nadzór z zewnątrz

Obiekty hydrotechniczne związane z górnictwem podlegają nadzorowi górniczemu, ale konkretnej decyzji Wyższego albo Okręgowego Urzędu Górniczego dotyczącej Żelaznego Mostu nie znaleźliśmy na stronach urzędu. Ten wpis opisuje mechanizm pomiaru, nie ocenia jego wyników; oceny należą do ekspertów, którzy widzą dane.