Kościół św. Zofii w Grzybianach. Pięćset lat kamienia i cegły nad Jeziorem Koskowickim

Grzybiany mają przystanek autobusowy o nazwie Kościół i to jest dobra nazwa, bo kościół stoi tu od pięciuset lat. Pierwsza wzmianka o świątyni w tej wsi pochodzi z 1399 roku. Obecny budynek postawiono około 1500 roku, na przełomie gotyku i renesansu, i mimo przebudowy w XVIII wieku i odnowienia na początku XX nadal widać, z czego i jak go zbudowano.

Mury

Kamień i cegła. Kościół jest orientowany, czyli prezbiterium ma na wschód, i nie ma tego prezbiterium wydzielonego z bryły: nawa i część ołtarzowa tworzą jeden prostokąt. Od zachodu stoi czworoboczna, masywna wieża, od południa dobudowano kruchtę i kaplicę, od północy zakrystię. Wojewódzki rejestr zabytków notuje go jako kościół filialny z 1500 roku, przebudowany w XX wieku; numer wpisu w naszych źródłach nie pada.

Strop i sklepienie

Nawę nakrywa drewniany strop na renesansowych, profilowanych belkach. Nad częścią ołtarzową jest sklepienie krzyżowe z ceglanymi żebrami, które opierają się na kamiennych konsolach z rzeźbionymi postaciami proroków i świętej Katarzyny. Gotyckie sklepienie i renesansowy strop stoją tu obok siebie.

Wnętrze

Ołtarz główny jest barokowy, z końca XVII wieku. Ambona drewniana, renesansowa, z 1664 roku. Prospekt organowy pochodzi z pierwszej połowy XIX wieku. Na ścianach zachowały się malowidła z początku XVI wieku; niektóre opisy w sieci datują je na XV wiek, ale strona gminy pisze o początku XVI i przy tym zostajemy; portal polska-org.pl o malowidłach milczy. Do tego kilka kamiennych nagrobków z XVIII i XIX wieku.

Epitafia w murze

Z zewnątrz, w ścianach kościoła, tkwią płyty kilku osób o nazwisku Kunicke z Greibnig (tak wieś nazywała się po niemiecku); czy byli jedną rodziną, źródło nie mówi. Johann David Kunicke zmarł 25 września 1790 roku. Christian Gottlieb Kunicke, urodzony 16 kwietnia 1779, zmarł 15 sierpnia 1845 roku; strona Dokumenty Śląska pisze przy nim o 76 latach, choć z dat wychodzi 66. Carl Samuel Kunicke, urodzony 16 stycznia 1792, zmarł 23 kwietnia 1862, a obok niego na tej samej płycie leży żona, Marie Elisabeth z domu Knaler, urodzona 2 stycznia 1789, zmarła 29 grudnia 1855. Osobne epitafium ma Christian Benjamin Kielmann, urodzony 3 marca 1802, zmarły 17 września 1866. Czy to wszystkie płyty w murze, nie wiemy; te cztery mają odczytane daty.

Do 1945 roku był to kościół ewangelicki. Po wojnie stał się katolicki i filialny, a przy kościele przybył nowy rodzaj pamiątek: pomnik poległych ze wsi Słobódka Dżuryńska, postawiony w 2010 roku (portal fotopolska.eu dopisuje do nazwy Wołyń, choć wieś leżała w województwie tarnopolskim). Osadnicy z tej wsi w dawnym województwie tarnopolskim (dziś Ukraina) trafili po wojnie do Grzybian i okolicznych wsi.

Parafia i msze

Grzybiany nie mają własnej parafii. Kościół należy do parafii św. Michała Archanioła w Koskowicach, w dekanacie Legnica Wschód diecezji legnickiej, razem z Kłębanowicami, Rogoźnikiem, Taczalinem i Ziemnicami. Msza w Grzybianach jest w niedzielę o 10:45 i w środę o 16:30. Uwaga do godzin: pochodzą z portalu parafia.com.pl, który ostatnio weryfikował je 27 marca 2021 roku. Przed wyjazdem na mszę sprawdź je na stronie parafii w Koskowicach.

Wieś

Grzybiany miały 773 mieszkańców w spisie z marca 2011 roku; nowszej liczby dla samej wsi w źródłach brak. Z Legnicy dojeżdża tu autobus MPK linii 23, przystanki Grzybiany Działki, Kościół, Nr 51 i Pętla. Wiejski Ośrodek Kultury przy ulicy Legnickiej 66 jest otwarty od wtorku do piątku w godzinach 12:00-20:00 i w soboty 9:00-17:00.

Na południe od wsi leży Jezioro Koskowickie, a na cyplu jego wschodniego brzegu leży stanowisko archeologiczne, które odkrył w 1938 roku miejscowy nauczyciel: osada sprzed 2800 lat nazywana dolnośląskim Biskupinem. Kościół ma pięćset lat, osada obok niego o ponad dwa tysiące więcej. Gmina Kunice, do której Grzybiany należą, w liczbach i z listą trzynastu sołectw.