Akademia Rycerska w Legnicy, szkoła dla szlachty, która stała się domem kultury

Przy ulicy Chojnowskiej 2 stoi budynek, który był po kolei szkołą dla szlachty, gimnazjum i siedzibą obcej armii, a od 1979 roku jest domem kultury. Nazwa została z pierwszego wcielenia.

Fundacja

Szkoła powstała w 1708 roku, za cesarza Józefa I Habsburga. Tyle zgadza się w obu źródłach, które ją dziś opisują. Muzeum Miedzi, które prowadzi w budynku wystawę o jego dziejach, podaje datę proklamacji, 19 kwietnia 1708, i pełną nazwę: Academia Regia Josephina Equestris Lignicensis, Józefińska Królewska Akademia Rycerska w Legnicy. Podstawą ekonomiczną były dochody Fundacji Świętojańskiej, utworzonej w 1646 roku przez księcia Jerzego Rudolfa. Muzeum cofa się też do 1675 roku. Umarł wtedy ostatni Piast legnicko-brzeski, książę Jerzy Wilhelm, a fundacja szkolna i całe księstwo przeszły w ręce cesarza Leopolda I Habsburga. Cesarz zawiesił ewangelicką szkołę, a dochody fundacji przeznaczył wbrew jej statutowi na klasztory, stypendia dla katolickich studentów w Pradze i Wiedniu oraz wojny z Turcją i Francją. Legnickie Centrum Kultury podaje inny dzień, 11 listopada 1708, z fundacji tego samego Jerzego Rudolfa. Kwiecień czy listopad: obie daty stoją tu z nazwą źródła; fundatora oba źródła nazywają tak samo.

Gmach

Budynek wznoszono etapami w latach 1709-1738. Najstarsza część to ujeżdżalnia z 1709 roku, postawiona według projektu Chrystiana Gottlieba Hertela na parceli u zbiegu dzisiejszych ulic Ojców Zbigniewa i Michała oraz Bilsego. Parter zajmowała przestronna sala maneżowa, na piętrze uczono tańca i fechtunku. Gmach był potem kilka razy przebudowywany, a na początku XX wieku dostał Salę Królewską (po niemiecku Koenigssaal), poświęconą cesarzowi Wilhelmowi II. Portal legnica.travel podaje, że sztukaterie tej sali, ułożone w jednej linii, mierzyłyby 10 kilometrów.

Uczniowie

Muzeum dzieli dzieje szkoły na trzy okresy: 1708-1740 w czasach habsburskich, 1741-1811 w czasach pruskich, 1811-1944 jako gimnazjum Johanneum. Do 1811 roku przez mury Akademii przewinęło się ponad 1000 uczniów, głównie ze Śląska, z krajów monarchii habsburskiej, z państw niemieckich i z Rzeczypospolitej. Polacy stanowili około 10 procent i uczyli się tu najczęściej przed 1741 rokiem; muzeum wymienia wśród nich Lubomirskich i Zamoyskich.

Gimnazjum

W 1811 roku Akademia jako szkoła rycerska przestała działać, a w gmachu ruszyło gimnazjum. Nazwę Gymnasium Johanneum, używaną od początku XIX wieku, nadano mu oficjalnie w 1903 roku, jak pisze Muzeum Miedzi; Fundacja Świętojańska służyła szkole do 1944 roku, kiedy zakończyły działalność szkoła i internat. Strona Legnickiego Centrum Kultury podaje rok 1903 jako koniec gimnazjum, muzeum jako rok nadania nazwy; w obu wersjach szkoła średnia działała w budynku jeszcze przed II wojną.

Armia

Po II wojnie światowej budynek zajmowała armia sowiecka, jak wiele gmachów w mieście, o czym piszemy w tekście o Małej Moskwie. W 1978 roku obiekt przejęły władze polskie, a rok później, tylko częściowo wyremontowany, stał się siedzibą Legnickiego Centrum Kultury.

Remont za 56 milionów

Dyrektor LCK mówił przy otwarciu w maju 2016 roku, że remont trwał od 1981 roku; formalne prace ruszyły w 1992. Skrzydło zachodnie otwarto w 1993 roku i mieszczą się w nim szkoły muzyczne oraz biura LCK. Z budżetu miasta poszło na remont przez te lata 50 mln zł, sponsorzy dołożyli 6 mln zł. Dziś w budynku są Sala Królewska na uroczystości miejskie i koncerty oraz Sala Maneżowa na koncerty, a Muzeum Miedzi prowadzi tu wystawę stałą o dziejach gmachu i instytucji.

Dziś: bilet i godziny

Wystawa w Akademii ma bilet wspólny z gmachem głównym Muzeum Miedzi: 20 zł normalny, 10 zł ulgowy, środy bezpłatne, według cennika muzeum odczytanego 10 września 2026. Godziny są takie same jak w gmachu głównym i zmieniają się z sezonem; podajemy je w tamtym wpisie. Akademia stoi blisko Rynku, o którym piszemy w spacerze po Rynku, i niedaleko Zamku Piastowskiego. Z trzech budynków to ten, w którym po remoncie najłatwiej trafić na koncert zamiast na wystawę.