Zamek Piastów w Chojnowie. Została połowa budynku z renesansowym portalem, a chojnowskie muzeum otwierano trzy razy

Nad wejściem do budynku przy placu Zamkowym 3 patrzą na siebie dwa kamienne popiersia: książę Fryderyk III legnicki i jego żona Katarzyna meklemburska. Portal z lat 1546-1547 muzeum nazywa jednym z najwybitniejszych dzieł rzeźby renesansowej na Śląsku a z samego zamku Piastów w Chojnowie zostało mniej niż połowa. W środku od 1959 roku działa Muzeum Regionalne. Co w budynku jest z XIV wieku, co z renesansu, dlaczego jest taki niski i co można zobaczyć za pięć złotych: po kolei.

Kasztelan Bronisław i dokument z 1329 roku

Początki zamku są w źródłach tam, gdzie imiona pierwszych kasztelanów chojnowskich, Bronisława z 1292 roku i Ottona z 1293 roku; wprost budowlę wymienia dopiero dokument Jana Luksemburskiego z 1329 roku. Zamek stał na skarpie nad Skorą, na pograniczu księstw legnickiego i głogowskiego, przy Wysokiej Drodze z Cesarstwa na Ruś, i już w XIV wieku był oprawą wdowią żon legnickich Piastów. W 1428 roku husyci zdobyli go, splądrowali i spalili razem z miastem. W połowie XV wieku rezydował tu Henryk X, książę niewielkiego księstwa chojnowskiego, pochowany w 1452 roku w kościele farnym. Katalog Zamków i Dworów Obronnych Śląska Politechniki Wrocławskiej zaznacza, że relikty średniowiecznej zabudowy zachowały się na poziomie piwnic, a zarys pierwotnego założenia zarejestrowano w badaniach archeologicznych; ich plenerowa ekspozycja stoi dziś przy muzeum.

Portal z popiersiami

W latach 1546-1547 Fryderyk III legnicki przebudował gotycki zamek na renesansową rezydencję. Modernizację prowadził włoski architekt Piastów legnicko-brzeskich, Franciszek Paar na stronie muzeum, Parr w katalogu Politechniki Wrocławskiej. Z tej przebudowy pochodzi portal z popiersiami pary książęcej i ich tarczami herbowymi oraz dekoracje fryzów nad oknami. W latach 1594-1616 zamek znów był oprawą wdowią, tym razem księżnej Anny wirtemberskiej, wdowy po Fryderyku IV, która w 1617 roku spoczęła w kościele farnym. W pierwszej połowie XVIII wieku w zamku urządzono kaplicę dla katolików; katalog datuje ją na lata 1708-1711.

Pożar i połowa budynku

Zamek płonął wielokrotnie, jak całe miasto. W kalendarium Urzędu Miejskiego zamek jest wśród strat wielkiego pożaru z 1762 roku, w katalogu Politechniki w tym pożarze ginie kaplica, a na stronie muzeum po jednym z potężniejszych pożarów, w 1767 roku, zapada decyzja o rozbiórce skrzydła południowo-wschodniego, które stanowiło około połowy budynku, a reszta zostaje obniżona o jedną kondygnację. Katalog Politechniki ujmuje to tak: przetrwało jedno skrzydło, całkowicie przebudowane w latach 1546-1547 i obniżone o kondygnację w XVIII-XIX wieku (w tekście katalogu nazwane północno-zachodnim, w podpisach zdjęć południowo-zachodnim, więc kierunku nie rozstrzygamy). Miejsce rozebranego skrzydła zajął później budynek dawnej szkoły dla dziewcząt, dziś biblioteki miejskiej i urzędu stanu cywilnego. W XIX wieku niski zamek służył jako lazaret w 1813 i 1866 roku, szkoła, sąd grodzki i siedziba administracji. Dlatego budynek, który dziś widać z placu Zamkowego, wygląda raczej na dwór niż na zamek.

Muzeum otwierane trzy razy

Pierwsze otwarcie: 27 września 1908 roku, w wyremontowanej Baszcie Tkaczy, po dwóch latach zbierania eksponatów. Drugie: w 1933 roku, gdy zbiory przeniesiono do zamku. Przed wojną liczyły około pięciu tysięcy eksponatów; po 1945 roku uległy niemal całkowitemu rozproszeniu, duża część trafiła do Muzeum Śląskiego, dziś Narodowego we Wrocławiu. Trzecie otwarcie: 25 stycznia 1959 roku. Kierownictwo muzeum miejskiego przy Miejskiej Radzie Narodowej powstało 28 stycznia 1957 roku, a po dwóch latach przygotowań i remontu, w którym pomagały miejscowe zakłady, Muzeum Miejskie w Chojnowie otwarto uroczyście. Ekspozycję przygotował Józef Piątek z Muzeum Śląskiego, a wystawy stałe oparto na depozytach z Wrocławia, ocalałych eksponatach poniemieckich i darach mieszkańców i zakładów z regionu. W 1975 roku placówka zmieniła nazwę na Muzeum Regionalne. Zamek figuruje w rejestrze zabytków pod numerem 527, z wpisem z 23 lutego 1959 roku, czyli miesiąc po otwarciu.

Piętnaście sal na piętrze

Wystawy stałe ulokowano na piętrze, w piętnastu salach; cztery sale na parterze przeznaczono na wystawy czasowe. Lista wystaw stałych na stronie muzeum (odczyt 20 września 2026) ma jedenaście pozycji: renesansowe sgraffita z dworu Schellendorfów w Zagrodnie, renesansowe kafle odkryte podczas badań archeologicznych na zamku, "Pradzieje Ziemi Chojnowskiej" (wystawa archeologiczna), "Historia Chojnowa" z makietą miasta, "Dawne śląskie ślusarstwo i kowalstwo", "Śląskie konwisarstwo", "Broń biała", "Broń palna", "Lapidarium. Kamieniarka od XVI do XX w.", plenerowa ekspozycja kamieniarki sepulkralnej i ogrodowej oraz plenerowa ekspozycja archeologiczna "Relikty założenia zamkowego". Makieta pokazuje miasto z murami i dwiema bramami; z nią w pamięci inaczej idzie się potem przez Rynek, opisany w naszym spacerze od kościoła do placu Zamkowego.

Godziny, bilety, wtorki

Adres: plac Zamkowy 3, Chojnów, telefon 76 818 83 53. Godziny otwarcia dla zwiedzających: wtorek, środa i czwartek 9:30-15:30, piątek 9:30-16:30, sobota 9:30-12:00 i 14:00-16:30, w poniedziałki i niedziele nieczynne. Bilet normalny 5 zł, ulgowy 2 zł, grupowy 2 zł od osoby, we wtorki wstęp bezpłatny. Ostatnie wejście jest możliwe na 30 minut przed zamknięciem, ale wtedy dostępne są tylko sale wystaw czasowych, ekspozycje na parterze i lapidarium. Muzeum prowadzi też Basztę Tkaczy, udostępnianą od 18 maja do 31 października po umówieniu. Wszystkie dane pochodzą ze strony muzeum z odczytu 20 września 2026 roku; godziny i ceny zmieniają się, więc przed dłuższym dojazdem lepiej zadzwonić, także w sprawie wjazdu wózkiem, o którym strona nie pisze. Tuż za budynkiem, między placem Zamkowym a Skorą, leży Park Śródmiejski ze starymi kasztanowcami i bukiem uznanymi za pomniki przyrody; jemu i większemu Parkowi Piastowskiemu poświęcamy osobny wpis.