Legnickie Pole, bazylika św. Jadwigi. Barok Dientzenhofera i freski Asama nad miejscem bitwy z Mongołami

Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego i św. Jadwigi Śląskiej w Legnickim Polu ma za sąsiada starszą, gotycką świątynię, którą tradycja wiąże z miejscem odnalezienia ciała Henryka Pobożnego po bitwie z Mongołami w 1241 roku. Barokowa bazylika jest od tej bitwy młodsza o prawie pięć wieków i opowiada ją po swojemu, farbą na sklepieniu i obrazem w ołtarzu.

Benedyktyni z Broumova

Pierwszy klasztor benedyktynów w Legnickim Polu przestał istnieć w XVI wieku. Mnisi przeszli na protestantyzm w 1523 roku, w 1535 opactwo rozwiązano, a jego majątek sprzedano. Benedyktyni wrócili dopiero na początku XVIII wieku, z czeskiego Broumova: tamtejszy opat Othmar Zinke uzyskał w 1703 roku dekret cesarski, który nakazywał odsprzedać im dawne dobra.

Stary gotycki kościół Trójcy Świętej nie wrócił jednak do katolików. Na mocy ugody altransztadzkiej z 1707 roku pozostał ewangelicki aż do 1945 roku. Benedyktyni potrzebowali więc własnej świątyni i zbudowali ją obok. Dlatego w Legnickim Polu stoją dziś dwa kościoły: gotycki, w którym od 1961 roku działa Muzeum Bitwy Legnickiej, i barokowy z klasztorem.

Architekt z Pragi

Projekt dał Kilian Ignaz Dientzenhofer, architekt z Pragi. Kamień węgielny klasztoru położono w 1723 roku, a cały zespół budowano do 1738 roku. Daty samego kościoła różnią się w opracowaniach: Narodowy Instytut Dziedzictwa podaje początek prac w 1719 roku i konsekrację 7 października 1731 roku, niemiecka baza dzieł sztuki datuje budowę kościoła na lata 1729-1733, a leksykon Uniwersytetu w Oldenburgu konsekrację na 1738 rok.

Freski Asama

Sklepienia nawy i prezbiterium pomalował Cosmas Damian Asam, bawarski malarz z Monachium. Freski powstały w 1733 roku albo tuż po nim. To malarstwo iluzjonistyczne, które udaje głębię tam, gdzie jest płaski tynk.

W centrum kopuły cesarzowa Helena i biskup Makary odnajdują Krzyż Święty. Na innych polach są Maryja depcząca węża, burzenie świątyni Wenus i sceny z misji benedyktynów. Nad emporą organową Asam namalował pobojowisko spod Legnicy w ujęciu z kroniki Jana Długosza, a na nim św. Jadwigę, która wręcza benedyktynom relikwie drzewa Krzyża. Leksykon Uniwersytetu w Oldenburgu wymienia wśród tematów fresków także odnalezienie ciała księcia Henryka.

Ołtarz i organy

Ta sama scena jest w ołtarzu głównym, na obrazie Franza de Backera z Antwerpii: św. Jadwiga odnajduje zwłoki syna. Obrazy w ołtarzach bocznych namalował Wenzel Lorenz Reiner, rzeźby na ołtarzach i prospekcie organowym wykonał Karl Joseph Hiernle. Organy z 1731 roku zbudował Adam Horatio Casparini.

Bazylika i Pomnik Historii

Pobenedyktyński zespół klasztorny jest Pomnikiem Historii; rozporządzenie prezydenta, które go tak nazwało, nosi datę 14 kwietnia 2004 roku. Dziesięć lat później papież Franciszek podniósł kościół do rangi bazyliki mniejszej: dekret ma datę 15 stycznia 2014, uroczyste ogłoszenie odbyło się 15 czerwca 2014. W październiku 2017 roku biskup Zbigniew Kiernikowski powołał przy bazylice kapitułę św. Jadwigi.

Klasztor po benedyktynach

Mnisi nie zostali długo. Pruska sekularyzacja zamknęła opactwo w 1810 roku. W 1836 roku budynki przeznaczono na siedzibę korpusu kadetów, którego szkoła działała tu od 1838 do 1920 roku; jej dzieje mają osobny wpis.

Od końca lat 50. XX wieku w dawnym klasztorze działa dom pomocy społecznej, dlatego budynek klasztorny nie jest otwarty dla zwiedzających. Z barokowego ogrodu zostały granice i ośmioboczny pawilon, nazywany Okrąglakiem; mieszkańcy domu mają w nim pracownię muzyczną z teatrem.

Jak wejść do środka

Bazylikę można zwiedzać od środy do soboty w godzinach 11.00-17.00 i w niedzielę w godzinach 14.00-17.00, poza mszami i nabożeństwami. Wejście zgłasza się w Muzeum Bitwy Legnickiej w sąsiednim gotyckim kościele; zwiedzanie bez przewodnika kosztuje 10 zł, płacone jako cegiełka na rzecz bazyliki. Parafia ma adres ulica św. Jadwigi 1, godziny podajemy na październik 2026.

Muzeum w gotyckim kościele jest oddziałem Muzeum Miedzi w Legnicy, więc wycieczkę do Legnickiego Pola łatwo połączyć z wizytą w mieście.